«ΣΕ ΛΙΓΟ ΔΕΝ ΘΑ ΥΠΑΡΧΕΙ ΚΑΝΕΙΣ» – Η ΠΙΚΡΗ ΑΛΗΘΕΙΑ ΠΙΣΩ ΑΠΟ ΤΗ ΝΕΑ ΟΨΗ ΤΟΥ ΠΑΡΘΕΝΩΝΑ
ΒΙΝΤΕΟ
«Οι πανηγυρισμοί των τελευταίων ημερών δυστυχώς μας προσβάλλουν»: Μαρμαροτεχνίτες της Ακρόπολης μιλούν για το δυτικό αέτωμα, την υποστελέχωση και τις ελλείψεις που δεν χώρεσαν στις “θριαμβολογίες” του ΥΠΠΟ
Τις προηγούμενες ημέρες η είδηση για “τη νέα όψη του Παρθενώνα” με την ολοκλήρωση των εργασιών στο δυτικό αέτωμα, γέμισε τα feed μας.
“Ο Παρθενώνας όπως δεν τον έχουμε δει εδώ και 220 χρόνια” τόνιζαν τα περισσότερα δημοσιεύματα, κάνοντας λόγο για μια ιστορική στιγμή.
Το Υπουργείο Πολιτισμού και η Λίνα Μενδώνη εξέδωσαν μία διθυραμβική ανακοίνωση, μιλώντας για το “συγκλονιστικό θέαμα” του ναού, και εξυμνώντας παράλληλα το αναστηλωτικό έργο της Ακρόπολης, με ιδιαίτερη μνεία στην “ελληνική αναστηλωτική σχολή που πρωτοπορεί και συγκαταλέγεται στις κορυφαίες διεθνώς”.
Όλα αυτά, σε έναν βαθμό, ισχύουν. Η αποκατάσταση του δυτικού αετώματος είναι ένα σπουδαίο επίτευγμα.
Απλώς δεν ακούσαμε ποιος το έφτιαξε και υπό ποιες συνθήκες.
Επικοινωνήσαμε με μαρμαροτεχνίτες που εργάζονται στο αναστηλωτικό έργο του Παρθενώνα εδώ και αρκετά χρόνια και που κυριολεκτικά κρατούν στα χέρια τους μια ιστορία αιώνων, αναζητώντας ένα σχόλιο για τη σημαντική αυτή εξέλιξη.
Πολύ γρήγορα αντιληφθήκαμε ότι “πίσω από τη θριαμβολογία, βρίσκεται το σκοτάδι”.
Γιατί, όπως θα μου πει από τα πρώτα δευτερόλεπτα της κουβέντας μας ο Σ.Μ., μαρμαροτεχνίτης στον Παρθενώνα, “οι άνθρωποι που το έκαναν αυτό πράξη είναι παρατημένοι στην τύχη τους”.
Ο Σ.Μ. ζήτησε να μιλήσει ανώνυμα, όπως και άλλοι εργαζόμενοι με τους οποίους επικοινωνήσαμε, καθώς φοβούνται πιθανές συνέπειες στον χώρο εργασίας τους. Τα στοιχεία τους βρίσκονται στη διάθεση του NEWS 24/7. Στο παρόν ρεπορτάζ αναφέρονται με συμβατικά αρχικά, τα οποία δεν ανταποκρίνονται στα πραγματικά τους στοιχεία.
Απαξίωση, υποστελέχωση, καθημερινές ελλείψεις, εντατικοποίηση συνθέτουν τον εργασιακό βίο των ανθρώπων που εργάζονται στην αναστήλωση του Παρθενώνα, που επιτελούν ένα από τα πιο απαιτητικά επαγγέλματα στη χώρα μας, καθώς φέρουν τη βαρύτατη ευθύνη αποκατάστασης ενός από τα σπουδαιότερα μνημεία στην ιστορία της ανθρωπότητας.
“Όλοι αυτοί οι πανηγυρισμοί των τελευταίων ημερών δυστυχώς μας προσβάλλουν. Γιατί, για μια ακόμα φορά, εμείς βάλαμε τα χέρια και την τέχνη μας αλλά τα εύσημα τα παίρνουν οι διευθυντές, οι γραμματείς και οι υπουργοί.
Και όταν τους λέμε τα προβλήματά μας, μάς γυρνάνε την πλάτη”, εξηγεί ο Π.Κ, μαρμαροτεχνίτης στον Παρθενώνα.
ΤΙ ΑΚΡΙΒΩΣ ΕΓΙΝΕ ΣΤΟΝ ΝΑΟ
Καταρχάς πρέπει να γίνει σαφές ότι η αναστήλωση του Παρθενώνα δεν αποτελεί ένα κοινό κατασκευαστικό έργο, αλλά μια “χειρουργική επέμβαση”.
Κάθε μάρμαρο που μπαίνει στον ναό δεν πρέπει να διαφέρει ούτε ένα χιλιοστό από το αρχαίο πρότυπό του και για να μπορέσει να γίνει αυτό απαιτείται κορυφαία δεξιοτεχνία, απόλυτη συγκέντρωση και μεράκι.
Η ολοκλήρωση της αποκατάστασης του δυτικού αετώματος ήταν αποτέλεσμα αυτής της επίμονης και επιμελούς εργασίας, για την οποία αξίζει να γνωρίζουμε τρία σημεία.Πρώτον, οι τεχνίτες και οι τεχνίτριες που συμμετείχαν στο έργο, κλήθηκαν να διαχειριστούν μάρμαρα που ζυγίζουν από 7 έως 9 τόνους.
Όπως πιθανόν γνωρίζετε, ο ναός στερείται απόλυτων ευθειών, καθώς παρουσιάζει σκόπιμες αρχαίες καμπυλότητες, κλίσεις και “φουσκώματα”, όλα μελετημένα για να επιτευχθεί η απόλυτη αρμονία. Αυτό σημαίνει, ότι αυτά τα θηριώδη κομμάτια μαρμάρου, έπρεπε να λαξευτούν και να τριφτούν με το χέρι, ώστε να εφαρμόσουν τέλεια στο μνημείο με ακρίβεια χιλιοστού.
Δεύτερον, για να τοποθετηθούν τα μεγάλα μάρμαρα της πρόσοψης, τα “κτήνη” όπως τα αποκαλούν, χρειάστηκε πρώτα να αποσυναρμολογήσουν κομμάτι-κομμάτι τις πέντε στρώσεις του πίσω (αντιθηματικού) τοίχου.
Περίπου 50 αρχαία διαλυμένα μάρμαρα, που βρίσκονταν πάνω από τους κίονες και τα επιστύλια, κατέβηκαν στο έδαφος, συντηρήθηκαν και ανέβηκαν ξανά στον ναό. Η μεταφορά τους, όπως περιγράφουν, έγινε με έναν παλιό γερανό σε συνθήκες εξαιρετικής δυσκολίας.
Ενδεικτικά αναφέρουμε ότι ο γερανός “κόλλησε” με φορτίο περίπου 9 τόνων στον αέρα. Και επειδή δεν μπορούσε να μετακινηθεί με το βάρος μετέωρο, οι τεχνίτες αναγκάστηκαν μέσα στον στενό χώρο του ναού, να κατεβάσουν το μάρμαρο στο έδαφος, να μετακινήσουν τον γερανό μερικά εκατοστά και να ξαναδοκιμάσουν από την αρχή.
Μια επιχείρηση, στην οποία ένα και μόνο λάθος, θα μπορούσε να αποβεί μοιραίο τόσο για τους ίδιους όσο και για το μνημείο.Τρίτον, για να απαντήσουμε στη δυσφορία που πολλές φορές εκφράζεται για τις σκαλωσιές που υπάρχουν στον ναό, πρέπει να εξηγήσουμε ότι έμεναν για χρόνια εκεί, γιατί δεν στήθηκαν απλά για την αναστήλωση.
Πολλές κολώνες εξωτερικά έμοιαζαν στέρεες, αλλά “εσωτερικά ήταν θρύψαλα από αρχαία φωτιά”. Η διάσωσή τους απαιτεί μια εξαιρετικά αργή και σχολαστική διαδικασία, καθώς η κάθε ρωγμή “γεμίζει” με ειδικές ενέσεις υλικού, ώστε να αποκτήσουν οι κολώνες ξανά τη χαμένη τους συνοχή και να μην καταρρεύσουν από το ίδιο τους το βάρος.
ΕΝΑ ΣΥΝΕΡΓΕΙΟ ΑΠΟΔΕΚΑΤΙΣΜΕΝΟ
“Από το 2007 δεν έχει γίνει ούτε μία πρόσληψη αορίστου χρόνου. Ανοίγουν θέσεις μόνο με προγράμματα τριετή, διετή, πενταετή. Και πάνω που οι άνθρωποι μαθαίνουν τη δουλειά, φεύγουν”, τονίζουν οι μαρμαροτεχνίτες, που εργάζονται στον Παρθενώνα εδώ και τουλάχιστον 15 χρόνια.
Όπως εξηγούν, η τελευταία “φουρνιά” συμβασιούχων που τα τελευταία τέσσερα χρόνια εργάζονταν στο μνημείο, πάνω που είχαν αρχίσει να αποκτούν την εμπειρία που απαιτείται για ένα τόσο εξειδικευμένο έργο, δεν βρίσκονται πια στον Βράχο.
ΥΠΟΥΡΓΕΊΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΎ
“Σε αυτά τα μάρμαρα που δεν φαίνονται, που είναι από πίσω, στη σκαλωσιά, δούλεψαν άνθρωποι που σήμερα δεν υπάρχει ούτε ένας από αυτούς. Αυτό είναι το “μπράβο” και το “ευχαριστώ” στους εργαζόμενους”, λέει ο Σ.Μ.
“Σήμερα είμαστε μόλις 10-12 μαστόροι και τρέχουμε σαν τρελοί να βγάλουμε εις πέρας δύο, τρία και τέσσερα διαφορετικά μέτωπα. Δεν ξέρουμε τι να πρωτοκάνουμε. Οι παλιοί φεύγουν με σύνταξη, οι συμβασιούχοι δεν ανανεώνονται. Είμαστε πάρα πολύ λίγοι πια. Δεν έχουμε εργάτες ούτε για δείγμα και αναγκαζόμαστε να κάνουμε και δουλειές που δεν είναι στην αρμοδιότητά μας” εξηγεί ο Π.Κ.
Στην αναστήλωση του Παρθενώνα, η γνώση δεν αποκτάται από τη μια μέρα στην άλλη. Ούτε είναι κανείς έτοιμος να δουλέψει πάνω στο αρχαίο μάρμαρο, επειδή αποφοίτησε από μια σχολή.
Η Σχολή Μαρμαροτεχνίας της Τήνου μπορεί να είναι μια σημαντική αφετηρία για πολλούς τεχνίτες, όμως η πραγματική αναστηλωτική εμπειρία χτίζεται πάνω στον ίδιο τον Βράχο, δίπλα στους παλαιότερους, μέσα από χρόνια τριβής με το μάρμαρο. Έτσι μαθήτευσαν όλες οι γενιές μαστόρων μέχρι σήμερα.
Όπως λένε οι ίδιοι, χρειάζονται τρία ή τέσσερα χρόνια μόνο για να αρχίσει ένας νέος τεχνίτης να “παίρνει χαμπάρι” τη δουλειά. Να καταλαβαίνει δηλαδή τη φύση του μνημείου, τις απαιτήσεις του αρχαίου υλικού, την ακρίβεια που χρειάζεται, τον ρυθμό που επιβάλλει μια εργασία όπου το λάθος δεν επιτρέπεται.
Παρά ταύτα, το Υπουργείο Πολιτισμού, όπως καταγγέλλουν οι εργαζόμενοι, δεν επενδύει στην περαιτέρω στελέχωση και ενίσχυση αυτού του πολύτιμου αλλά αποδεκατισμένου, συνεργείου τεχνιτών.
Οι διαρκείς διεκδικήσεις για προσλήψεις μόνιμου προσωπικού πέφτουν στο κενό ενώ ακόμη και τα προγράμματα συμβασιούχων προσφέρουν μόνο προσωρινή ανακούφιση. Όμως ακριβώς τη στιγμή που οι νέοι τεχνίτες αρχίζουν να γίνονται πραγματικά χρήσιμοι στο έργο, οι συμβάσεις τους λήγουν και το συνεργείο μένει ξανά ελλιπές.
“Ποια “σχολή αναστήλωσης” χειροκροτά η κ. Μενδώνη; Σε 4-5 χρόνια, που θα πάρουμε κι εμείς σύνταξη, δεν θα υπάρχει κανείς. Και αυτό είναι το μεγαλύτερο παράπονό μας. Όχι τα λεφτά που μας έχουν κόψει, ούτε τίποτα άλλο. Η υποστελέχωση”, λέει ο Σ.Μ. “Εγώ έμαθα από τους παλιότερους και θέλω να μάθω και στα νέα παιδιά τη δουλειά. Αλλά φεύγουν, τους διώχνουν” προσθέτει, επισημαίνοντας τον κίνδυνο να χαθεί μία πολύτιμη τεχνογνωσία, διατηρημένη εδώ και αιώνες.
Ολοκλήρωση της αποκατάστασης του δυτικού αετώματος του Παρθενώνα και απομάκρυνση των εξωτερικών σκαλωσιών από τη δυτική όψη του ναού SOOC
Για τους ίδιους, η υποστελέχωση δεν είναι απλώς αποτέλεσμα αδιαφορίας, αλλά πολιτική επιλογή που, όπως υποστηρίζουν, “ανοίγει τον δρόμο στους ιδιώτες”.
“Σε ένα έργο που χρειάζεται έμπειρους ανθρώπους για να συνεχιστεί, η υποβάθμιση και η υποστελέχωση γίνονται σκόπιμα, για να ανοίξει χώρος για ιδιώτες. Γιατί αν δεν υπάρχουν μάστορες, θα πουν “δεν έχουμε ανθρώπους, άρα να μπουν άλλοι να το συνεχίσουν”. Σε λίγο όντως δεν θα έχουμε. Θα φύγουμε κι εμείς και τελείωσε η ιστορία” εξηγούν.
“ΦΤΑΣΑΜΕ ΝΑ ΒΑΖΟΥΜΕ ΑΠΟ ΤΗΝ ΤΣΕΠΗ ΜΑΣ ΓΙΑ ΚΟΛΛΕΣ ΚΑΙ ΧΑΡΤΟΝΙΑ”
Η υποστελέχωση, αν και το βασικότερο, δεν είναι το μόνο πρόβλημα που περιγράφουν οι μαρμαροτεχνίτες. Όπως λένε, ακόμη και η καθημερινή λειτουργία του εργοταξίου γίνεται συχνά με ελλείψεις, που δεν θα περίμενε κανείς να υπάρχουν σε ένα μνημείο, όπως ο Παρθενώνας.
“Εδώ και καιρό δεν έχουμε έναν τουλάχιστον μόνιμο χειριστή γερανού”, λέει ο Π.Κ. “Η μόνη λύση που έχει βρεθεί τελευταία είναι να πληρώνουν με ένα σκασμό λεφτά και να δανειζόμαστε γερανίστες που φέρνει η Εφορεία για δικές της δουλειές, οι οποίοι δουλεύουν με μπλοκάκι, σαν εξωτερικοί συνεργάτες.
Και δεν έχουν και την απαιτούμενη για το έργο εμπειρία” συμπληρώνει ο Σ.Μ.
Αρκεί να πούμε πως για τη μεταφορά των μεγάλων μαρμάρων για το δυτικό αέτωμα, που περιγράψαμε νωρίτερα, κλήθηκε προηγούμενος χειριστής γερανού που δούλευε επί σειρά ετών στην αναστήλωση του Παρθενώνα και είχε γνώση των ιδιαίτερων συνθηκών του έργου.
Σύμφωνα με τους εργαζόμενους, ο γερανός του εργοταξίου είχε μείνει εκτός λειτουργίας για μεγάλο χρονικό διάστημα, καθώς μετά την επιδιόρθωσή του χρειαζόταν πιστοποίηση που καθυστέρησε περίπου έξι μήνες.
Αντίστοιχα, όπως αναφέρουν, είχε χαλάσει και η αερογέφυρα, η οποία επίσης έκανε μήνες να φτιαχτεί και να είναι ξανά λειτουργική, παρακωλύοντας τις αναστηλωτικές εργασίες και επεμβάσεις.
ΟΙ ΕΛΛΕΙΨΕΙΣ, ΟΜΩΣ, ΔΕΝ ΠΕΡΙΟΡΙΖΟΝΤΑΙ ΕΚΕΙ
“Έχουμε πρόβλημα με τον υλικοτεχνικό εξοπλισμό εδώ και καιρό. Έχουμε φτάσει στο σημείο να βάζουμε από την τσέπη μας κάποιες φορές, για να αγοράσουμε ακόμα και κόλλες ή χαρτόνια σχεδίου, για να μπορέσουμε να κάνουμε κάποιες δουλειές”, λέει ο Π.Κ.
Η εικόνα που περιγράφεται είναι σχεδόν παράλογη. Εργαζόμενοι που καλούνται να αποκαταστήσουν ένα από τα σημαντικότερα μνημεία της ανθρωπότητας, αναγκάζονται να καλύπτουν οι ίδιοι μικρές, καθημερινές ανάγκες για να μη σταματήσει η δουλειά.
“Το βασικό που υπάρχει πίσω από αυτό είναι μια υπηρεσία που εδώ και χρόνια υπολειτουργεί”, λέει ο Σ.Μ. “Έχει τεράστια προβλήματα. Έχουμε κάνει επανειλημμένα προσπάθειες, και από την πλευρά των εργαζομένων και από την πλευρά της Υπηρεσίας Συντήρησης Μνημείων Ακρόπολης (ΥΣΜΑ) και από την πλευρά των σωματείων, να δοθούν λύσεις. Και μας γυρνάνε την πλάτη“, συμπληρώνει.
Ολοκλήρωση της αποκατάστασης του δυτικού αετώματος του Παρθενώνα και απομάκρυνση των εξωτερικών σκαλωσιών από τη δυτική όψη του ναού, στην Ακρόπολη SOOC
Η αίσθηση της εγκατάλειψης γίνεται ακόμη πιο βαριά, υποστηρίζουν όταν συγκρίνουν τη δημόσια εικόνα, που παρουσιάζεται για το έργο τους με την καθημερινότητά τους.
Χαρακτηριστικά περιγράφουν πως έχει τύχει μες τα χρόνια να βρεθούν σε αρκετά συνέδρια, όπου οι μαρμαροτεχνίτες της Ακρόπολης παρουσιάζονται ως φορείς μιας σπάνιας τεχνογνωσίας, η δουλειά τους εξυμνείται, η εμπειρία τους αναγνωρίζεται, η ποιότητα των αναστηλώσεων προβάλλεται ως παράδειγμα και επίτευγμα, αλλά την επόμενη ημέρα, στο εργοτάξιο, “επειδή φυσάει και δεν γίνεται να ανέβω στη σκαλωσιά να δουλέψω με λένε τεμπέλη”.
“Δεν γίνεται το βράδυ να με θεωρείς θεό και το πρωί σκουπίδι. Αποφασίστε τι είμαστε”, λέει ο Σ.Μ.
“ΠΕΡΙ 220 ΕΤΏΝ” Ο ΛΟΓΟΣ
Σε αυτό το σημείο, οι μαρμαροτεχνίτες στέκονται και στον τρόπο με τον οποίο παρουσιάστηκε επικοινωνιακά η ολοκλήρωση των εργασιών στο δυτικό αέτωμα.
Όπως λένε, η φράση “για πρώτη φορά βλέπουμε τον Παρθενώνα έτσι μετά από 220 χρόνια” δεν είναι ακριβώς ψευδής, αλλά δημιουργεί μια εντύπωση που αδικεί τη φύση και τη συνέχεια του αναστηλωτικού έργου.
“Κάθε φορά που γίνεται μια νέα επέμβαση και προστίθεται κάτι στο μνημείο, προκύπτει μια νέα εικόνα”, εξηγεί ο Π.Κ. “Πριν από χρόνια τελειώσαμε τη βόρεια πλευρά. Τότε θα μπορούσαμε πάλι να λέμε “μετά από 200 χρόνια βλέπουμε τον Παρθενώνα έτσι”. Μετά τελειώνει κάτι άλλο, ξανά το ίδιο. Δεν πάει έτσι”.
Το ζήτημα, σύμφωνα με τους ίδιους, δεν είναι να υποτιμηθεί η σημασία της αποκατάστασης του δυτικού αετώματος. Αντιθέτως. Είναι να μη μετατρέπεται ένα σύνθετο, μακρόχρονο και συλλογικό έργο σε επικοινωνιακή ατάκα, αποκομμένη από τους ανθρώπους και τις συνθήκες που το έκαναν δυνατό.
Κάθε “βήμα” στο αναστηλωτικό έργο του Παρθενώνα είναι, χωρίς αμφιβολία, ένα σπουδαίο ορόσημο για το μνημείο, την ιστορία, τον πολιτισμό, για όλους μας.
Μόνο που κανένα από αυτά τα βήματα δεν ήρθε “ουρανοκατέβατο”.
Πίσω από τον ναό που σήμερα θαυμάζουμε υπάρχουν άνθρωποι με έγνοιες, μεράκι, χρέη, οικογένειες, όνειρα και απογοητεύσεις. Άνθρωποι που ανεβαίνουν κάθε μέρα στον Βράχο και κουβαλούν μια ευθύνη δυσανάλογη με την αναγνώριση που λαμβάνουν.
Ο Παρθενώνας δεν είναι μόνο παγκόσμιο σύμβολο πολιτισμού. Είναι και το κορυφαίο αξιοθέατο της χώρας μας, όπου καθημερινά δέχεται χιλιάδες επισκέπτες απ’ όλο τον κόσμο και αποτελεί, εκτός των άλλων, κρίσιμο κομμάτι του τουρισμού της ελληνικής οικονομίας.
Γι’ αυτό, πίσω από κάθε πανηγυρική ανακοίνωση για τη “νέα όψη” του μνημείου, αξίζει να ακούγεται και η φωνή εκείνων που τη δούλεψαν με τα χέρια τους. Έστω και αν οι ίδιοι, για να μιλήσουν, ζητούν ακόμη ανωνυμία.
“ΜΠΟΡΟΥΜΕ ΝΑ ΞΑΝΑΧΤΙΣΟΥΜΕ ΤΟΝ ΠΑΡΘΕΝΩΝΑ;” – ΔΕΊΤΕ ΤΟ ΝΤΟΚΙΜΑΝΤΈΡ ΤΟΥ NEWS 24/7
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου