Η ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ ΤΗΣ ΤΟΥΡΚΙΑΣ ΣΥΝΙΣΤΑ Η ΟΧΙ ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΗ ΔΙΚΑΙΟΔΟΣΙΑΣ;
Το κρίσιμο τεστ για την ελληνική υφαλοκρηπίδα
Του Δρα Δημ. ΣταθακόπουλουΗ επανέναρξη των ερευνών του γαλλικού πλοίου Abeille Marengo για την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας – Κύπρου (Great Sea Interconnector – GSI) επαναφέρει στο προσκήνιο ένα ουσιώδες ζήτημα διεθνούς δικαίου:
Μπορεί η Τουρκία να απαιτεί προηγούμενη άδειά της για την εκτέλεση ερευνών σε θαλάσσιες περιοχές τις οποίες η ίδια μονομερώς θεωρεί τμήμα της υφαλοκρηπίδας της;
Στις 6 Νοεμβρίου 2026, η Άγκυρα, με ανακοίνωση του Υπουργείου Εξωτερικών και την έκδοση αντι-NAVTEX 1105/26, αμφισβήτησε την ελληνική NAVTEX 1411/26, υποστηρίζοντας ότι μέρος των προγραμματισμένων ερευνών βρίσκεται εντός της τουρκικής υφαλοκρηπίδας και ότι απαιτείται προηγούμενη τουρκική συναίνεση.
Επικαλέστηκε, μάλιστα, τις συντεταγμένες που είχε γνωστοποιήσει στον ΟΗΕ στις 18 Μαρτίου 2020.
Η ελληνική θέση ήταν/είναι σαφής:
Οι εργασίες θα πραγματοποιηθούν σύμφωνα με την ελληνική και κυπριακή αδειοδότηση, στις αντίστοιχες περιοχές δικαιοδοσίας, χωρίς να απαιτείται τουρκική άδεια.
Η διπλωματική ενημέρωση και η παγίδα της τουρκικής ερμηνείας
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το διπλωματικό παρασκήνιο των τελευταίων ημερών. Η γαλλική πλευρά είχε επαφές με την Άγκυρα, ενώ δημοσιογραφικές πληροφορίες αναφέρουν ότι η Τουρκία επιδίωξε γραπτή διπλωματική επικοινωνία, την οποία θα μπορούσε να ερμηνεύσει ως αίτημα χορήγησης άδειας.
Εδώ απαιτείται απόλυτη νομική σαφήνεια.
Η ενημέρωση ενός κράτους για την προγραμματισμένη δραστηριότητα πλοίου δεν ταυτίζεται με αίτηση αδειοδότησης, ούτε συνεπάγεται αναγνώριση κυριαρχικών δικαιωμάτων ή δικαιοδοσίας του αποδέκτη.
Η διπλωματική επικοινωνία αποτελεί μέσο ενημέρωσης και αποτροπής εντάσεων. Δεν μπορεί, από μόνη της, να δημιουργήσει δικαιώματα που δεν προβλέπονται από το διεθνές δίκαιο.
Επομένως, άν και εφόσον η Γαλλία ενημέρωσε την Τουρκία για λόγους διπλωματικής διαχείρισης, καλής πίστης και συναλλακτικών ηθών, χωρίς να ζητήσει τη συναίνεσή της, η πράξη αυτή δεν μπορεί να εκληφθεί ως αποδοχή των τουρκικών αξιώσεων.
Μέχρι στιγμής, πάντως, δεν έχει δημοσιοποιηθεί το πλήρες κείμενο συγκεκριμένης γαλλικής ρηματικής διακοίνωσης, ώστε να εξαχθούν ασφαλή συμπεράσματα για το ακριβές περιεχόμενό της.
Η διάκριση αυτή είναι ουσιώδης, διότι η Άγκυρα επιχειρεί να μετατρέψει μια διαδικασία ενημέρωσης σε διαδικασία προηγούμενης έγκρισης.
Τι προβλέπει το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας;
Η Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS, 1982) παρέχει το αναγκαίο νομικό πλαίσιο.
Κατά το άρθρο 77, τα παράκτια κράτη ασκούν επί της υφαλοκρηπίδας τους κυριαρχικά δικαιώματα για την εξερεύνηση και εκμετάλλευση των φυσικών πόρων της. Τα δικαιώματα αυτά είναι αποκλειστικά και δεν εξαρτώνται από πραγματική ή συμβολική κατοχή της υφαλοκρηπίδας.
Περαιτέρω, το άρθρο 79 κατοχυρώνει το δικαίωμα όλων των κρατών να τοποθετούν υποθαλάσσια καλώδια και αγωγούς στην υφαλοκρηπίδα, ενώ προβλέπει ότι το παράκτιο κράτος δεν μπορεί να παρεμποδίζει την τοποθέτηση ή συντήρησή τους, με την επιφύλαξη των εύλογων μέτρων που δικαιούται να λαμβάνει για την εξερεύνηση και εκμετάλλευση των φυσικών πόρων και την προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος.
Παράλληλα, το άρθρο 58 αναγνωρίζει στην Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη τις ελευθερίες ναυσιπλοΐας και τοποθέτησης υποθαλάσσιων καλωδίων.
Χρειάζεται, ωστόσο, μία σημαντική νομική διευκρίνιση:
Το άρθρο 246 προβλέπει ότι η θαλάσσια επιστημονική έρευνα στην ΑΟΖ και στην υφαλοκρηπίδα διεξάγεται με τη συναίνεση του παράκτιου κράτους. Συνεπώς, ο νομικός χαρακτηρισμός των συγκεκριμένων εργασιών έχει σημασία.
Πρέπει να εξεταστεί εάν πρόκειται για αυτοτελή θαλάσσια επιστημονική έρευνα ή για τεχνικές και υδρογραφικές εργασίες βυθομέτρησης, άμεσα συνδεδεμένες με τη χάραξη της διαδρομής και την ασφαλή εγκατάσταση υποθαλάσσιου καλωδίου.
Η Τουρκία δεν μπορεί, πάντως, να επικαλείται επιλεκτικά διατάξεις της UNCLOS, παρακάμπτοντας το σύνολο του συμβατικού πλαισίου και τις θεμελιώδεις αρχές του διεθνούς δικαίου.
Οι μονομερείς τουρκικές συντεταγμένες δεν αποτελούν οριοθέτηση
Η γνωστοποίηση συντεταγμένων στον ΟΗΕ στις 18 Μαρτίου 2020 δεν συνιστά διεθνή οριοθέτηση υφαλοκρηπίδας ούτε παράγει αυτομάτως δεσμευτικά αποτελέσματα έναντι της Ελλάδας ή άλλων κρατών.
Η οριοθέτηση μεταξύ κρατών με αντικείμενες ή παρακείμενες ακτές διέπεται από το άρθρο 83 της UNCLOS και προϋποθέτει συμφωνία βάσει του διεθνούς δικαίου, με σκοπό την επίτευξη δίκαιης λύσης. Ελλείψει συμφωνίας, η μονομερής προβολή διεκδικήσεων δεν μετατρέπεται σε τίτλο δικαιοδοσίας.
Επομένως, η τουρκική αντι-NAVTEX αποτελεί έκφραση της θέσης της Άγκυρας και όχι πράξη ικανή να μεταβάλει το υφιστάμενο νομικό καθεστώς ή να ακυρώσει την ελληνική NAVTEX.
Το πραγματικό τεστ αρχίζει στη θάλασσα
Οι δηλώσεις του Τούρκου υπουργού Εξωτερικών Χακάν Φιντάν στις 7 Νοεμβρίου ’26, ότι «όλα είναι φυσιολογικά, όλα είναι καλά», καθώς και οι πληροφορίες περί επίλυσης του ζητήματος μέσω διπλωματικών επαφών, δεν συνοδεύτηκαν από δημοσιοποιημένη συμφωνία που να αποσαφηνίζει τι ακριβώς έχει συμφωνηθεί.
Την ίδια στιγμή, η τουρκική αντι-NAVTEX παραμένει και η επίσημη τουρκική θέση περί ανάγκης προηγούμενης συναίνεσης δεν έχει ανακληθεί.
Ο προγραμματισμένος απόπλους του Abeille Marengo από το Ηράκλειο σήμερα 9 Νοεμβρίου 2026 αποκτά, συνεπώς, ιδιαίτερη σημασία. Το ουσιαστικό ζητούμενο δεν είναι απλώς η αναχώρηση του πλοίου, αλλά η πραγματοποίηση των προβλεπόμενων εργασιών στις επίμαχες θαλάσσιες περιοχές, σύμφωνα με τις νόμιμες άδειες και χωρίς να τεθεί ως προϋπόθεση η τουρκική συναίνεση.
Η Ελλάδα οφείλει να διασφαλίσει ότι η διπλωματική διαχείριση δεν θα μετατραπεί σε πρακτική αποδοχής τουρκικής αρμοδιότητας εκεί όπου αυτή δεν αναγνωρίζεται από το διεθνές δίκαιο.
Η ενημέρωση δεν είναι υποχώρηση. Η διαβούλευση δεν είναι αναγνώριση. Και η μονομερής αμφισβήτηση δεν αποτελεί τίτλο δικαιοδοσίας.
Το Abeille Marengo δεν αποτελεί απλώς ένα ερευνητικό πλοίο που πρόκειται να χαρτογραφήσει τον βυθό της Ανατολικής Μεσογείου. Η αποστολή του συνδέεται με ένα ευρωπαϊκό έργο ενεργειακής διασύνδεσης και, ταυτόχρονα, με την έμπρακτη εφαρμογή των κανόνων του Διεθνούς Δικαίου της Θάλασσας.
Το πραγματικό ερώτημα, επομένως, δεν είναι εάν η Τουρκία ενημερώθηκε. Είναι εάν η ενημέρωση αυτή θα χρησιμοποιηθεί ως πρόσχημα για να εμφανιστεί ότι η Άγκυρα διαθέτει δικαίωμα έγκρισης των εργασιών.
Η απάντηση πρέπει να δοθεί με σαφήνεια, τόσο διπλωματικά όσο και επί του πεδίου: κανένα κράτος δεν αποκτά δικαιοδοσία επειδή απλώς την αξιώνει και κανένα έργο δεν πρέπει να εκτελείται υπό την εντύπωση ότι απαιτείται άδεια από κράτος του οποίου οι σχετικές αξιώσεις δεν έχουν αναγνωριστεί.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου