ΠΗΓΑ ΣΤΗΝ ΚΙΝΑ ΓΙΑ ΔΟΥΛΕΙΕΣ - ΓΥΡΙΣΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΣΜΕΝΟΣ ΓΙΑ ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΤΗΣ ΔΥΣΗΣ
Γράφει ο Ηλίας ΖαχαράκηςΗχώρα που κάποτε αντέγραφε τον κόσμο σήμερα τον ανταγωνίζεται στην παραγωγή, την τεχνολογία και την ταχύτητα. Ένα ταξίδι που άλλαξε τον τρόπο με τον οποίο βλέπω την παγκόσμια οικονομία — και ίσως τον τρόπο με τον οποίο τα παιδιά μου βλέπουν το μέλλον.
Πήγα στην Κίνα με την εικόνα που λίγο-πολύ έχουμε όλοι στην Ευρώπη. Μια τεράστια κομμουνιστική χώρα, με φθηνά προϊόντα, εργοστάσια που αντιγράφουν τα πάντα και έναν λαό που δουλεύει ασταμάτητα.
Γύρισα με την αίσθηση ότι αυτή η εικόνα είναι πλέον επικίνδυνα ξεπερασμένη. Γιατί η Κίνα δεν είναι πια απλώς η χώρα που αντιγράφει τη Δύση. Η Κίνα είναι η χώρα που έμαθε από τη Δύση, την αντέγραψε, τη βελτίωσε και τώρα σε πολλούς τομείς την ανταγωνίζεται στα ίσα ή και την έχει ξεπεράσει. Και αυτό το καταλαβαίνεις πολύ καλύτερα όταν πας εκεί και το ζεις από κοντά.
Αυτό που με εντυπωσίασε περισσότερο
Δεν ήταν οι ουρανοξύστες. Δεν ήταν τα τεράστια αεροδρόμια ή τα τρένα υψηλής ταχύτητας. Δεν ήταν καν η τεχνολογία. Ήταν ο ρυθμός. Όλα κινούνται γρήγορα. Οι άνθρωποι δουλεύουν πολύ. Οι επιχειρήσεις παράγουν. Τα εργοστάσια λειτουργούν σε μια κλίμακα που δύσκολα αντιλαμβάνεται κάποιος αν δεν τη δει από κοντά. Και παντού υπάρχει η αίσθηση ότι πρέπει συνεχώς να γίνεις καλύτερος, γρηγορότερος και ανταγωνιστικότερος.
Εμείς στη Δύση πολλές φορές συζητάμε για το πώς θα γίνει κάτι. Εκεί η προσέγγιση που εισέπραξα ήταν διαφορετική: «Πάμε να το φτιάξουμε και στην πορεία θα το βελτιώσουμε». Ίσως, αυτή να είναι μία από τις μεγαλύτερες διαφορές νοοτροπίας. Δεν σημαίνει ότι όλα γίνονται σωστά ή ότι δεν υπάρχουν αστοχίες. Σημαίνει όμως ότι η ταχύτητα υλοποίησης αποτελεί από μόνη της ένα τεράστιο ανταγωνιστικό πλεονέκτημα. Και αυτό είναι κάτι που στην Ευρώπη έχουμε αρχίσει να χάνουμε.
Δεν είναι ακριβώς η Κίνα που έχουμε στο μυαλό μας
Κάτι ακόμη που θεωρώ ότι δεν έχουμε καταλάβει στην Ευρώπη είναι το οικονομικό μοντέλο της Κίνας. Λέμε «κομμουνιστική χώρα» και τελειώνει εκεί η συζήτηση.
Όμως η πραγματικότητα που συναντάς στην οικονομία είναι πολύ πιο σύνθετη. Υπάρχει ισχυρό κράτος, κρατικές επιχειρήσεις και κεντρικός σχεδιασμός σε στρατηγικούς τομείς. Ταυτόχρονα όμως υπάρχει ένας τεράστιος ιδιωτικός τομέας, επιχειρηματικότητα, ανταγωνισμός, ιδιωτικό κεφάλαιο και μια εξαιρετικά επιθετική οικονομία της αγοράς.
Πρόκειται για ένα ιδιαίτερο μεικτό μοντέλο, όπου ο κρατικός σχεδιασμός συνυπάρχει με τον σκληρό επιχειρηματικό ανταγωνισμό. Μπορεί κανείς να διαφωνεί μαζί του πολιτικά, κοινωνικά ή θεσμικά. Και ασφαλώς υπάρχουν σοβαρά ζητήματα ελευθεριών, κρατικού ελέγχου, υπερχρέωσης και στρεβλώσεων που δεν πρέπει να αγνοούμε. Αλλά δεν μπορούμε να αγνοούμε ούτε το οικονομικό και παραγωγικό αποτέλεσμα.
Η Κίνα κατάφερε μέσα σε λίγες δεκαετίες να μετατραπεί από μια οικονομία φθηνής εργασίας σε έναν από τους σημαντικότερους βιομηχανικούς και τεχνολογικούς πόλους του πλανήτη. Και το ερώτημα δεν είναι αν συμφωνούμε με το σύστημά της. Το ερώτημα είναι αν έχουμε καταλάβει πόσο έχει αλλάξει ο παγκόσμιος ανταγωνισμός.
Η έκθεση που μου άνοιξε τα μάτια
Ο βασικός λόγος του ταξιδιού μου ήταν επαγγελματικός. Επισκέφθηκα εκθέσεις, είδα μηχανήματα, φωτοβολταϊκά, inverters, μπαταρίες, αυτοματισμούς και εξοπλισμό για βιομηχανικές και αγροτικές εφαρμογές.
Εκεί ήταν ίσως η στιγμή που κατάλαβα περισσότερο από οπουδήποτε αλλού τι συμβαίνει. Βλέπεις μηχανήματα και τεχνολογίες που στην Ευρώπη κοστίζουν πολλαπλάσια και στην Κίνα μπορείς να τα βρεις ακόμη και στο ένα τρίτο της τιμής.
Φυσικά, η σύγκριση δεν είναι πάντα τόσο απλή. Υπάρχουν διαφορές στην ποιότητα, στις πιστοποιήσεις, στην υποστήριξη, στις εγγυήσεις και στο τελικό κόστος εισαγωγής. Όμως ακόμη και αν συνυπολογίσεις όλα αυτά, η διαφορά παραμένει σε πολλές περιπτώσεις εντυπωσιακή.
Και το σημαντικότερο είναι ότι δεν πρόκειται πλέον απλώς για φθηνά προϊόντα. Πρόκειται για ολόκληρα οικοσυστήματα παραγωγής. Φωτοβολταϊκά πάνελ, inverters, μπαταρίες, αυτοματισμοί, μηχανήματα παραγωγής, γεωργικός εξοπλισμός, ηλεκτρικά οχήματα, ρομποτική.
Η Κίνα δεν κατασκευάζει απλώς ένα προϊόν. Κατασκευάζει ολόκληρη την αλυσίδα γύρω από αυτό. Και όταν έχεις συγκεντρωμένους τους προμηθευτές, τις πρώτες ύλες, την τεχνογνωσία, τα εργοστάσια και τις υποδομές, αποκτάς ένα πλεονέκτημα κόστους που δύσκολα αντιγράφεται.
Εκεί βρίσκεται, κατά τη γνώμη μου, ένα μεγάλο μέρος του μυστικού της κινεζικής ανταγωνιστικότητας. Δεν είναι μόνο το φθηνό εργατικό κόστος, όπως εξακολουθούν πολλοί να πιστεύουν. Είναι η κλίμακα, η οργάνωση, η παραγωγική εξειδίκευση και η δυνατότητα να μετατρέπεις μια ιδέα σε προϊόν με ταχύτητα.
Από την αντιγραφή στην καινοτομία
Οι Κινέζοι έκαναν κάτι που εμείς οι Δυτικοί πολλές φορές αντιμετωπίσαμε υποτιμητικά. Αντέγραψαν. Πήραν τεχνολογία από την Ευρώπη, την Αμερική, την Ιαπωνία και την Κορέα. Έμαθαν. Βελτίωσαν. Έριξαν το κόστος. Και στη συνέχεια άρχισαν να παράγουν οι ίδιοι. Αυτό που δεν καταλάβαμε εγκαίρως είναι ότι η αντιγραφή ήταν μόνο το πρώτο στάδιο.
Σήμερα πολλές κινεζικές εταιρείες δεν αντιγράφουν απλώς. Καινοτομούν. Και σε αρκετές περιπτώσεις καινοτομούν ταχύτερα από τους παραδοσιακούς πρωταγωνιστές. Αρκεί να κοιτάξει κανείς την εξέλιξη στις μπαταρίες, στα ηλεκτρικά αυτοκίνητα, στα φωτοβολταϊκά και στους βιομηχανικούς αυτοματισμούς.
Η Δύση εξακολουθεί να διαθέτει τεράστια πλεονεκτήματα στην έρευνα, στο λογισμικό, στα προηγμένα ημιαγωγικά συστήματα και σε πολλές τεχνολογίες αιχμής. Όμως η Κίνα έχει καταφέρει κάτι εξίσου σημαντικό. Να μετατρέπει την τεχνολογία σε μαζική παραγωγή και να τη διαθέτει σε τιμές που αλλάζουν τους κανόνες της αγοράς. Και τελικά, στην πραγματική οικονομία, δεν αρκεί να έχεις μια εξαιρετική ιδέα. Πρέπει να μπορείς και να την κατασκευάσεις σε ανταγωνιστικό κόστος.
Είδαμε μέχρι και ταξί χωρίς οδηγό!
Και για να καταλάβει κανείς πόσο διαφορετικές είναι οι ταχύτητες με τις οποίες κινούνται οι δύο κόσμοι, θα αναφέρω κάτι που ζήσαμε με τα ίδια μας τα μάτια.
Στην Κίνα είδαμε μέχρι και ταξί χωρίς οδηγό! Αυτόνομα οχήματα που μεταφέρουν επιβάτες, με την τεχνολογία να έχει περάσει από τη θεωρία στην πράξη. Και σκέφτηκα πόσο μεγάλη είναι η απόσταση από τη δική μας πραγματικότητα.
Στην Ελλάδα ακόμη συζητάμε για το άνοιγμα του επαγγέλματος του ταξί, για το καθεστώς λειτουργίας της Uber και για το ποιος μπορεί να προσφέρει υπηρεσίες μεταφοράς. Εκεί συζητούν πώς θα καταργήσουν την ανάγκη για οδηγό. Εδώ ακόμη συζητάμε ποιος θα έχει το δικαίωμα να οδηγεί το ταξί.
Δεν ξέρω αν υπάρχει πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα για να περιγράψει κανείς τη διαφορά νοοτροπίας, ταχύτητας και προσαρμογής στις τεχνολογικές εξελίξεις.
Και φυσικά δεν σημαίνει ότι πρέπει να καταργήσουμε αύριο τους οδηγούς ταξί ή να αγνοήσουμε τις κοινωνικές συνέπειες της τεχνολογίας. Άλλωστε, ακόμη και στην Κίνα η αυτόνομη οδήγηση λειτουργεί σε συγκεκριμένες περιοχές και υπό περιορισμούς.
Σημαίνει όμως ότι ο κόσμος αλλάζει με ταχύτητα που ίσως δεν έχουμε αντιληφθεί. Όσο εμείς προσπαθούμε να προστατεύσουμε το χθες, κάποιοι άλλοι έχουν ήδη αρχίσει να κατασκευάζουν το αύριο. Και το αύριο δεν πρόκειται να μας περιμένει.
Χτίζουν ακόμη και ολόκληρες πόλεις
Υπάρχει όμως και ένα άλλο παράδειγμα που δείχνει την κλίμακα με την οποία σκέφτονται και υλοποιούν οι Κινέζοι. Η δημιουργία ολόκληρων νέων πόλεων.
Το 2017 η Κίνα αποφάσισε να δημιουργήσει τη νέα αστική περιοχή Xiong'an, κοντά στο Πεκίνο, με στόχο να μεταφέρει εκεί δραστηριότητες, επιχειρήσεις, ερευνητικά κέντρα και λειτουργίες που σήμερα επιβαρύνουν την πρωτεύουσα.
Δεν μιλάμε για μια απλή οικιστική ανάπτυξη. Μιλάμε για έναν μακροχρόνιο σχεδιασμό μιας νέας πόλης με δυνατότητα να φιλοξενήσει εκατομμύρια ανθρώπους στο μέλλον. Μέσα σε λιγότερο από μία δεκαετία έχουν πραγματοποιηθεί τεράστιες επενδύσεις, έχουν κατασκευαστεί χιλιάδες κτίρια και έχουν αναπτυχθεί νέες υποδομές μεταφορών, ενέργειας, εκπαίδευσης και υγείας. Η περιοχή είχε ήδη πληθυσμό πριν από το έργο και η ανάπτυξη συνεχίζεται. Δεν πρόκειται δηλαδή για μια ολοκληρωμένη πόλη εκατομμυρίων κατοίκων που εμφανίστηκε ξαφνικά από το πουθενά. Αυτό όμως δεν μειώνει το μέγεθος του εγχειρήματος.
Αντίστοιχα, η Shenzhen, που πριν από μερικές δεκαετίες ήταν μια σχετικά μικρή πόλη, εξελίχθηκε σε μια μητρόπολη περίπου 18 εκατομμυρίων κατοίκων και σε ένα από τα σημαντικότερα τεχνολογικά και παραγωγικά κέντρα του κόσμου.
Και κάπου εδώ δεν μπορείς να αποφύγεις τη σύγκριση με τη δική μας πραγματικότητα. Εμείς πολλές φορές χρειαζόμαστε χρόνια για να αδειοδοτήσουμε μια επένδυση. Εκεί μέσα σε λίγα χρόνια σχεδιάζουν και αναπτύσσουν ολόκληρες αστικές περιοχές.
Δεν υποστηρίζω ότι αυτό το μοντέλο είναι χωρίς προβλήματα. Ούτε ότι η ταχύτητα πρέπει να έρχεται εις βάρος του περιβάλλοντος, των δικαιωμάτων των πολιτών ή της οικονομικής βιωσιμότητας. Αλλά όταν βλέπεις την κλίμακα και την ταχύτητα, δεν μπορείς να μην προβληματιστείς.
Γιατί τελικά η ανταγωνιστικότητα μιας χώρας δεν κρίνεται μόνο από τις ιδέες που έχει. Κρίνεται και από την ικανότητά της να τις κάνει πραγματικότητα.
Η Αμερική, η Ευρώπη και το πραγματικό πρόβλημα
Εδώ είναι ίσως το σημείο που με προβλημάτισε περισσότερο. Έχω την αίσθηση ότι μεγάλο μέρος της Δύσης δεν έχει ακόμη συνειδητοποιήσει την έκταση της αλλαγής.
Η Αμερική εξακολουθεί να διαθέτει τεράστια οικονομική, στρατιωτική και τεχνολογική ισχύ. Έχει τις μεγαλύτερες εταιρείες τεχνολογίας, τις ισχυρότερες κεφαλαιαγορές και ένα μοναδικό οικοσύστημα καινοτομίας. Όμως πλέον έχει απέναντί της έναν ανταγωνιστή που δεν περιορίζεται στα φθηνά προϊόντα. Η Κίνα διεκδικεί πρωταγωνιστικό ρόλο σε ολόκληρους βιομηχανικούς κλάδους.
Και η Ευρώπη; Η Ευρώπη μοιάζει πολλές φορές να πιστεύει ότι μπορεί να προστατεύσει την ανταγωνιστικότητά της κυρίως με κανονισμούς, οδηγίες, επιδοτήσεις και γραφειοκρατία. Δεν υποτιμώ τη σημασία των κανόνων, της προστασίας του περιβάλλοντος, των εργασιακών δικαιωμάτων ή της ασφάλειας των καταναλωτών. Αυτά είναι κατακτήσεις της ευρωπαϊκής κοινωνίας.
Όμως όταν η ρύθμιση γίνεται αυτοσκοπός και η παραγωγή περνά σε δεύτερη μοίρα, τότε έχουμε πρόβλημα.
Γιατί στο μεταξύ η Κίνα παράγει. Χτίζει. Επενδύει. Εξάγει. Μειώνει το κόστος. Κατακτά αγορές. Εμείς πολλές φορές ρυθμίζουμε το μέλλον. Οι Κινέζοι πολλές φορές το κατασκευάζουν. Και αυτή είναι μια διαφορά που κάποια στιγμή θα πληρώσουμε πολύ ακριβά αν δεν την καταλάβουμε.
Η Ευρώπη δεν μπορεί να συνεχίσει να θεωρεί δεδομένο ότι θα σχεδιάζει, θα καταναλώνει και θα ρυθμίζει, ενώ κάποιος άλλος θα παράγει. Γιατί όταν χάνεις την παραγωγή, σταδιακά χάνεις τεχνογνωσία, θέσεις εργασίας, επενδύσεις και τελικά οικονομική ισχύ.
Η μεγάλη αντίφαση που συνάντησα
Υπήρξε όμως και κάτι που πραγματικά με ξάφνιασε. Βρίσκεσαι σε μια χώρα που σε πολλούς τομείς της τεχνολογίας και των υποδομών μοιάζει να βρίσκεται χρόνια μπροστά. Και την ίδια στιγμή δυσκολεύεσαι να συνεννοηθείς στα αγγλικά. Ακόμη και σε πεντάστερο ξενοδοχείο μπορεί να χρειαστείς εφαρμογή μετάφρασης για να επικοινωνήσεις στη reception.
Η δυσκολία επικοινωνίας στα αγγλικά ήταν πολύ μεγαλύτερη από αυτή που περίμενα. Και σκέφτηκα: Πώς γίνεται μια χώρα με τόσο ισχυρή παρουσία στην παγκόσμια οικονομία να έχει ακόμη τόσο περιορισμένη χρήση της διεθνούς επιχειρηματικής γλώσσας στην καθημερινότητά της;
Ίσως η απάντηση να είναι απλούστερη από όσο νομίζουμε. Δεν χρειάστηκε να προσαρμοστούν πλήρως στον υπόλοιπο κόσμο. Δημιούργησαν μια τεράστια εσωτερική αγορά, δικές τους ψηφιακές πλατφόρμες, δικά τους συστήματα πληρωμών και ένα ολόκληρο οικονομικό οικοσύστημα.
Έφτιαξαν έναν δικό τους κόσμο. Και τώρα, σε αρκετούς τομείς, είναι ο υπόλοιπος κόσμος που καλείται να προσαρμοστεί σε αυτόν.
Τι σημαίνει όλο αυτό για την Ελλάδα;
Επιστρέφοντας, δεν μπορούσα να μη σκεφτώ τη δική μας χώρα. Μια χώρα με εξαιρετικό ανθρώπινο δυναμικό, με μορφωμένους νέους, με επιχειρηματίες που προσπαθούν και με σημαντικές δυνατότητες.
Αλλά και μια χώρα που πολλές φορές εξαντλεί την ενέργειά της σε συζητήσεις για το πώς θα μοιραστεί μια πίτα, αντί για το πώς θα μεγαλώσει.
Μιλάμε συνεχώς για επιδοτήσεις, προγράμματα, ρυθμίσεις, άδειες και διαδικασίες. Πολύ λιγότερο μιλάμε για παραγωγή, εξαγωγές, βιομηχανία, τεχνολογία και οικονομίες κλίμακας. Και αυτό είναι ένα πρόβλημα που δεν λύνεται μόνο με περισσότερα χρήματα.
Χρειάζεται αλλαγή νοοτροπίας.
Χρειάζεται να επιβραβεύουμε περισσότερο εκείνον που επενδύει, που παράγει, που αναλαμβάνει επιχειρηματικό ρίσκο και που δημιουργεί θέσεις εργασίας.
Χρειάζεται να καταλάβουμε ότι η ανταγωνιστικότητα δεν είναι μια θεωρητική έννοια που συζητάμε σε συνέδρια.
Είναι η διαφορά ανάμεσα σε μια οικονομία που παράγει πλούτο και σε μια οικονομία που απλώς προσπαθεί να τον αναδιανείμει. Και κυρίως χρειάζεται να σταματήσουμε να αντιμετωπίζουμε κάθε τεχνολογική αλλαγή ως απειλή. Γιατί η τεχνολογία δεν περιμένει να συμφωνήσουμε όλοι για να προχωρήσει.
Η Ελλάδα μπορεί. Αρκεί να το αποφασίσει.
Και εδώ θέλω να σταθώ σε κάτι που θεωρώ ιδιαίτερα σημαντικό. Δεν πιστεύω ότι η Ελλάδα είναι καταδικασμένη να παρακολουθεί τις εξελίξεις ως απλός θεατής.
Η Ελλάδα μπορεί να παράγει. Μπορεί να αναπτύξει βιομηχανία. Μπορεί να εκσυγχρονίσει την αγροτική της παραγωγή. Μπορεί να πρωταγωνιστήσει σε συγκεκριμένους τομείς της τεχνολογίας.
Δεν χρειάζεται να γίνουμε Κίνα. Ούτε μπορούμε να ανταγωνιστούμε μια χώρα 1,4 δισεκατομμυρίων ανθρώπων σε όγκο παραγωγής. Μπορούμε όμως να ανταγωνιστούμε στην ποιότητα, στην εξειδίκευση, στην καινοτομία και στην προστιθέμενη αξία.
Στη βιομηχανία μπορούμε να δημιουργήσουμε σύγχρονες παραγωγικές μονάδες, αξιοποιώντας την τεχνολογία, την αυτοματοποίηση και την εξωστρέφεια.
Στην αγροτική παραγωγή έχουμε τεράστιες δυνατότητες. Σύγχρονα θερμοκήπια, υδροπονία, αυτοματισμοί, εξοικονόμηση ενέργειας και νερού, μεταποίηση και οργανωμένες εξαγωγές μπορούν να αλλάξουν ουσιαστικά το παραγωγικό μας μοντέλο.
Δεν είναι δυνατόν μια χώρα με το κλίμα, τη γεωγραφική θέση και τις δυνατότητες της Ελλάδας να μην μπορεί να δημιουργήσει έναν πολύ ισχυρότερο πρωτογενή τομέα.
Και στην τεχνολογία διαθέτουμε εξαιρετικούς επιστήμονες και νέους ανθρώπους, πολλοί από τους οποίους σήμερα δημιουργούν αξία στο εξωτερικό επειδή δεν βρίσκουν εδώ τις ίδιες ευκαιρίες.
Το πρόβλημά μας δεν είναι ότι δεν έχουμε ανθρώπους, ιδέες ή δυνατότητες. Είναι ότι πολλές φορές δεν έχουμε την οργάνωση, τη συνέχεια και την αποφασιστικότητα να τις αξιοποιήσουμε.
Χρειαζόμαστε λιγότερη γραφειοκρατία, σταθερούς κανόνες, πρόσβαση στη χρηματοδότηση, ανταγωνιστικό ενεργειακό κόστος και, κυρίως, μια διαφορετική αντίληψη για την επιχειρηματικότητα και την παραγωγή.
Να πάψουμε να αντιμετωπίζουμε την επένδυση ως πρόβλημα που πρέπει να αδειοδοτηθεί και να αρχίσουμε να τη βλέπουμε ως ευκαιρία που πρέπει να υλοποιηθεί.
Να σταματήσουμε να μετράμε την επιτυχία μόνο με το πόσα ευρωπαϊκά κονδύλια απορροφήσαμε και να αρχίσουμε να μετράμε πόσες νέες παραγωγικές μονάδες δημιουργήσαμε, πόσες εξαγωγές πετύχαμε και πόσες καλά αμειβόμενες θέσεις εργασίας προσθέσαμε.
Δεν χρειάζεται να κατασκευάζουμε τα πάντα. Χρειάζεται όμως να αρχίσουμε να κατασκευάζουμε περισσότερα.
Και πάνω απ' όλα να πιστέψουμε ότι μπορούμε.Γιατί η Ελλάδα μπορεί να αλλάξει παραγωγικό μοντέλο, έστω και σε μικρότερη κλίμακα. Το ερώτημα δεν είναι αν μπορούμε. Το ερώτημα είναι αν πραγματικά θέλουμε.
Και κάπου εκεί σκέφτηκα τα παιδιά μου
Στην Κίνα πήγα για επαγγελματικούς λόγους. Εκθέσεις, εργοστάσια, μηχανήματα, προμηθευτές, νέες ιδέες και επιχειρηματικές ευκαιρίες.
Αποφάσισα όμως να πάρω μαζί μου και τα παιδιά μου. Και τώρα, επιστρέφοντας στην Ελλάδα, σκέφτομαι ότι ίσως τους έκανα ένα από τα μεγαλύτερα δώρα της ζωής τους.
Όχι επειδή είδαν μια όμορφη χώρα. Ούτε επειδή ταξίδεψαν σε μια μακρινή και διαφορετική ήπειρο. Αλλά επειδή είδαν έναν διαφορετικό κόσμο.
Είδαν ανθρώπους της ηλικίας τους να μεγαλώνουν σε μια κοινωνία που κινείται με άλλες ταχύτητες.
Είδαν μια χώρα που δεν περιμένει να της πει κάποιος τι θα γίνει αύριο.
Είδαν εργοστάσια, τεχνολογία, τεράστιες υποδομές, επιχειρήσεις, ηλεκτρικά αυτοκίνητα, αυτοματισμούς.
Είδαν ακόμη και αυτοκίνητα να κυκλοφορούν χωρίς οδηγό.
Είδαν ανθρώπους να δουλεύουν σκληρά και να προσπαθούν να κατακτήσουν τις αγορές όλου του κόσμου.
Και κυρίως είδαν ότι ο κόσμος είναι πολύ μεγαλύτερος από αυτόν που γνωρίζουμε μέσα από την καθημερινότητά μας.
Ότι δεν υπάρχει μόνο ένας τρόπος να σκέφτεσαι. Ότι δεν υπάρχει μόνο ένα οικονομικό μοντέλο. Ότι αυτά που θεωρούμε δεδομένα στη δική μας κοινωνία δεν είναι απαραίτητα δεδομένα παντού. Και ότι ο ανταγωνισμός που θα αντιμετωπίσουν στη ζωή τους δεν θα περιορίζεται στα σύνορα της Ελλάδας ή της Ευρώπης. Θα είναι παγκόσμιος.
Θέλω να πιστεύω ότι γύρισαν διαφορετικοί. Και είμαι σχεδόν βέβαιος ότι σκέφτονται διαφορετικά. Ίσως αυτό να είναι τελικά το σημαντικότερο πράγμα που πήραμε από αυτό το ταξίδι.
Εγώ πήγα στην Κίνα για δουλειές. Τα παιδιά μου πήγαν για να δουν τον κόσμο. Και μπορεί τελικά αυτό να ήταν το πιο σημαντικό μάθημα που θα μπορούσα να τους δώσω.
Αυτό που τελικά ένιωσα
Δεν γύρισα από την Κίνα εντυπωσιασμένος απλώς από μια χώρα με τεράστια οικονομική δύναμη. Γύρισα προβληματισμένος. Γιατί κατάλαβα ότι το μεγάλο πλεονέκτημα της Κίνας δεν είναι πια μόνο τα φθηνά εργατικά χέρια.
Είναι η κλίμακα. Είναι η παραγωγή. Είναι η ταχύτητα. Είναι η τεχνογνωσία.
Είναι η αλυσίδα εφοδιασμού. Είναι η δυνατότητα να κατασκευάζει σχεδόν τα πάντα. Και κυρίως είναι η νοοτροπία ότι τίποτα δεν είναι αρκετά καλό και ότι όλα μπορούν να γίνουν καλύτερα, γρηγορότερα και φθηνότερα.
Δεν πιστεύω ότι η Κίνα είναι τέλεια. Δεν πιστεύω ότι το πολιτικό της σύστημα αποτελεί μοντέλο για τη Δύση. Δεν πιστεύω ότι πρέπει να αντιγράψουμε την Κίνα. Άλλωστε, η δημοκρατία, οι ελευθερίες και το κράτος δικαίου αποτελούν αξίες που δεν πρέπει να θυσιάσουμε στον βωμό της οικονομικής ανάπτυξης.
Πιστεύω όμως ότι πρέπει επιτέλους να την πάρουμε στα σοβαρά. Και να σταματήσουμε να θεωρούμε ότι η οικονομική και τεχνολογική πρωτοκαθεδρία της Δύσης είναι δεδομένη για πάντα.
Γιατί η ιστορία έχει δείξει ότι καμία οικονομική δύναμη δεν διατηρεί την πρωτοκαθεδρία της μόνο και μόνο επειδή την είχε στο παρελθόν. Χρειάζεται να συνεχίζει να παράγει, να επενδύει, να καινοτομεί και να προσαρμόζεται.
Ίσως το μεγαλύτερο λάθος μας είναι ότι ακόμη συζητάμε αν η Κίνα θα γίνει η επόμενη μεγάλη οικονομική δύναμη. Έχει ήδη γίνει.
Το πραγματικό ερώτημα πλέον είναι άλλο: Θα καταλάβουμε εγκαίρως τι σημαίνει αυτό για εμάς; Γιατί η Κίνα δεν χτυπάει πλέον την πόρτα της παγκόσμιας οικονομίας. Η Κίνα έχει ήδη μπει μέσα. Και εμείς ακόμη συζητάμε αν πρέπει να της ανοίξουμε.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου