Τρίτη 17 Νοεμβρίου 2026

Η ΔΥΣΤΟΠΙΚΗ ΕΙΚΟΝΑ ΤΗΣ ΕΠΩΑΣΗΣ ΤΟΥ ΑΥΓΟΥ ΤΟΥ ΦΙΔΙΟΥ....

Η ΜΗ ΠΡΟΦΑΝΗΣ ΑΝΑΤΟΜΙΑ ΜΙΑΣ ΑΡΓΗΣ ΚΑΤΑΡΡΕΥΣΗΣ: ΠΩΣ Η ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΠΑΡΑΚΜΗ ΑΝΑΔΙΑΜΟΡΦΩΝΕΙ ΤΑ ΕΘΝΗ, ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΝΕΙ ΤΟΝ ΠΛΟΥΤΟ ΚΑΙ ΑΝΟΙΓΕΙ ΤΟ ΔΡΟΜΟ ΓΙΑ ΜΙΑ ΝΕΑ ΤΑΞΗ ΠΡΑΓΜΑΤΩΝ


Το χρέος είναι μια υπόσχεση ντυμένη ως αριθμός, και ο πλούσιος κόσμος έχει περάσει τέσσερις δεκαετίες δίνοντας υποσχέσεις που η παραγωγική του ικανότητα δεν μπορεί να διατηρήσει. 

Ο παγκόσμιος δανεισμός έχει ξεπεράσει τα τριακόσια τρισεκατομμύρια δολάρια, ενώ μόνο το αμερικανικό ομοσπονδιακό χρέος ξεπερνά τα τριάντα επτά τρισεκατομμύρια, με τις πληρωμές τόκων να ξεπερνούν πλέον ολόκληρο τον αμυντικό προϋπολογισμό.

 Ωστόσο, η πραγματική ανησυχία δεν έγκειται στο μέγεθος αυτών των στοιχείων, αλλά στο τι αποκαλύπτουν για την κατεύθυνση της οικονομίας. Το 2022 και το 2023, η αμερικανική προσφορά χρήματος συρρικνώθηκε για πρώτη φορά μετά τη Μεγάλη Ύφεση, μια ασυνήθιστη αντιστροφή που υποδηλώνει ότι η οικονομική μηχανή αρχίζει να τρέχει προς τα πίσω.

Τίποτα δεν πυροδοτήθηκε. Δεν υπήρξε ξαφνική τραπεζική κρίση ή δραματική κατάρρευση που να σηματοδοτεί ότι κάτι θεμελιώδες είχε αλλάξει. Το σύστημα απλά άρχισε να παραπαίει και η σημασία αυτής της αλλαγής είναι εύκολο να χαθεί ακριβώς επειδή συνέβη χωρίς μια καθοριστική στιγμή.

Οι περισσότερες συζητήσεις για την οικονομική κατάρρευση περιστρέφονται γύρω από τα γνωστά συμπτώματα: οι θέσεις εργασίας εξαφανίζονται, οι τιμές ανεβαίνουν, οι αγορές πέφτουν και οι αποταμιεύσεις μειώνονται. Αυτές είναι οι άμεσες συνέπειες, η πρώτη πράξη μιας κρίσης που έχει ήδη λάβει περισσότερο από αρκετή προσοχή. 

Οι βαθύτερες αλλαγές χρειάζονται περισσότερο χρόνο για να εμφανιστούν και είναι πολύ λιγότερο εμφανείς. Εμφανίζονται σε μέρη που οι οικονομολόγοι σπάνια εξετάζουν προσεκτικά, από την εμπιστοσύνη μεταξύ των γειτόνων και τη σταθερότητα της οικογενειακής ζωής μέχρι την ικανότητα του ανθρώπινου σώματος να αντέχει το χρόνιο στρες. 

Διαμορφώνουν επίσης τις εξηγήσεις που αναζητούν οι άνθρωποι όταν η ζωή τους δεν λειτουργεί πλέον όπως κάποτε. Μια μερική κατάρρευση - μια παρατεταμένη, συντριπτική ύφεση και όχι ένα ξαφνικό οικονομικό σοκ - δεν καταστρέφει μια κοινωνία με ένα μόνο χτύπημα. 

Τα αποτελέσματά του συσσωρεύονται σταδιακά, αλλάζοντας τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι ζουν και σχετίζονται μεταξύ τους έως ότου η χώρα που αναδύεται στην άλλη πλευρά μπορεί να φαίνεται οικεία στο όνομα, αλλά είναι θεμελιωδώς διαφορετική στον χαρακτήρα.

Οι επιπτώσεις γίνονται πιο σκοτεινές όταν εξετάζουμε ποιος θα ωφεληθεί από έναν τέτοιο μετασχηματισμό. Μια κοινωνία υπό συνεχή πίεση δεν είναι απλώς ευάλωτη. Μπορεί επίσης να κατευθυνθεί, και όσοι κατέχουν ήδη τον μεγαλύτερο πλούτο και επιρροή έχουν λόγους να προτιμούν μια ελεγχόμενη κατεδάφιση έναντι μιας απρόβλεπτης κατάρρευσης.

 Η φράση τάξη από το χάος αποτυπώνει αυτή τη δυναμική. Κάποτε συνδέθηκε με μυστικές κοινωνίες, βρήκε το δρόμο του στις συζητήσεις των κεντρικών τραπεζών και των πάνελ του Παγκόσμιου Οικονομικού Φόρουμ, μεταφέροντας την ιδέα ότι οι περίοδοι αταξίας μπορούν να δημιουργήσουν ευκαιρίες για την αναμόρφωση του συστήματος που ακολουθεί. Μερικές φορές το χάος είναι σκόπιμα κατασκευασμένο. 

Σε άλλες περιπτώσεις, αυτοί που έχουν εξουσία απλώς αναγνωρίζουν μια ευκαιρία και την εκμεταλλεύονται. Η διάκριση μεταξύ των δύο δεν είναι πάντα απλή, αλλά η διαφορά έχει σημασία: το ένα περιλαμβάνει ένα σχέδιο, το άλλο μια προθυμία να εκμεταλλευτούμε τα γεγονότα. Η ακόλουθη ανάλυση εξετάζει τις λιγότερο ορατές συνέπειες μιας μερικής κατάρρευσης, τις αλλαγές που σπάνια γίνονται πρωτοσέλιδα και το ερώτημα που διατρέχει όλα αυτά: ποιος είναι ήδη σε θέση να επωφεληθεί όταν τελικά καθαρίσει ο καπνός;


Διαβάζοντας τη διαβάθμιση: Γιατί το "μερικό" είναι η πιο παραπλανητική λέξη εδώ


Η κατάρρευση δεν είναι ένας διακόπτης αλλά μια κλίση, και το μεγαλύτερο μέρος της ενδιαφέρουσας ιστορίας συμβαίνει στη μέση της. Η Ελλάδα έχασε περίπου το ένα τέταρτο της οικονομίας της μεταξύ 2008 και 2013 χωρίς να πάψει να υπάρχει. Η ανεργία άγγιξε το είκοσι επτά τοις εκατό και η ανεργία των νέων ξεπέρασε τα εξήντα, ωστόσο τα πλοία εξακολουθούσαν να λειτουργούν και το κοινοβούλιο εξακολουθούσε να συνεδριάζει. Η Αργεντινή έχει χρεοκοπήσει εννέα φορές και παραμένει μια λειτουργική χώρα, αν και ξεφτισμένη.


 Η Ιαπωνία έχει χρέος μεγαλύτερο από δυόμισι φορές την παραγωγή της και το κάνει εδώ και δεκαετίες, με άψογες πόλεις, επίμονες αυτοκτονίες και σχεδόν καθόλου ανάπτυξη. Η Βενεζουέλα έχασε περισσότερα από τα τρία τέταρτα της οικονομικής της παραγωγής και είδε εκατομμύρια πολίτες να διασχίζουν τα σύνορά της, ενώ το νόμισμα του Λιβάνου διαλύθηκε και οι τράπεζές του πάγωσαν τις καταθέσεις και οι άνθρωποι εξακολουθούσαν να πηγαίνουν στη δουλειά.

Η διάρκεια είναι αυτό που μοιράζονται αυτές οι υποθέσεις. Μια ολική κατάρρευση συμπεριφέρεται σαν καρδιακή προσβολή, ενώ μια μερική κατάρρευση συμπεριφέρεται σαν μια αργή ασθένεια που ξαναγράφει τις συνήθειες του ασθενούς. 

Η αργή εκδοχή είναι πιο επικίνδυνη ακριβώς επειδή μπορεί να επιβιώσει, επειδή κάθε βήμα προς τα κάτω παραμένει αρκετά μικρό για να εκλογικευτεί, επειδή το νερό θερμαίνεται κατά ένα βαθμό κάθε φορά και ο βάτραχος συνεχίζει να καθησυχάζει τον εαυτό του ότι μπορεί ακόμα να πηδήξει. 

Οι οικονομολόγοι έχουν τακτοποιημένα ονόματα για την κατάσταση που προκύπτει - κοσμική στασιμότητα, ύφεση ισολογισμού, υπερχρέωση - ωστόσο το λεξιλόγιο μαλακώνει κάτι βάναυσο, επειδή μια χώρα μπορεί να χάσει το ένα πέμπτο της παραγωγικής της ικανότητας και να το ονομάσει διόρθωση για μια δεκαετία.

Από κάτω κάθεται μια αριθμητική που κανείς δεν σχεδίασε επίτηδες, αλλά όλοι κληρονόμησαν. Οι κυβερνήσεις δανείστηκαν στα χαρτιά κατά την τελευταία κρίση το 2008, δανείστηκαν περισσότερα για να επιβιώσουν από την πανδημία και τώρα το κόστος εξυπηρέτησης τρώει τον χώρο που ανήκε στις επενδύσεις. 

Μόλις οι πληρωμές τόκων παραγκωνίσουν όλα τα άλλα, το κράτος διατηρεί τρία εργαλεία και όχι περισσότερα: να φορολογήσει περισσότερο, να μειώσει περισσότερα ή να διογκώσει τη διαφορά. 

Κάθε επιλογή φέρει μια εκλογική περιφέρεια και κάθε μία φέρει ένα θύμα. Τα πολιτικά συστήματα τείνουν να επιλέγουν όποιο προκαλεί πόνο στους ανθρώπους που ψηφίζουν λιγότερο, και αυτός ο μηχανισμός, που μένει σε λειτουργία για χρόνια, παράγει το θέμα του υπόλοιπου αυτού του δοκιμίου.

Παρακολουθήστε το παρακάτω βίντεο για να δείτε πώς ορισμένες οικογένειες προετοιμάζονται για ένα μέλλον όπου η πρόσβαση σε τρόφιμα μπορεί να μην είναι πάντα εγγυημένη.


Ονομάζοντας τα ορατά συντρίμμια πριν από το λεπτό είδος

Καθαρίστε πρώτα το έδαφος. Οι πραγματικοί μισθοί στις Ηνωμένες Πολιτείες υστερούν σε σχέση με τις τιμές για τα περισσότερα από τα τελευταία τέσσερα χρόνια, η στέγαση έχει γίνει απρόσιτη σε περιοχές που κάποτε ήταν φθηνές και τα υπόλοιπα πιστωτικών καρτών έχουν ξεπεράσει το ένα τρισεκατομμύριο δολάρια, με την παραβατικότητα να αυξάνεται ταχύτερα μεταξύ των νέων και των φτωχών.

 Οι ουρές στις τράπεζες τροφίμων που εμφανίστηκαν το 2020 ως έκτακτη ανάγκη δεν διαλύθηκαν ποτέ πλήρως, οι άστεγοι έχουν αυξηθεί σε πόλεις που υποσχέθηκαν να το λύσουν και τα φοιτητικά χρέη, οι καθυστερήσεις δανείων αυτοκινήτων και η πρώτη σοβαρή ρωγμή εμπορικών ακινήτων από το 2008 βρίσκονται όλα στο ίδιο βιβλίο.

Ορατή ζημιά είναι αυτό που αναφέρουν οι βραδινές ειδήσεις και αυτό για το οποίο υποστηρίζουν τα περισσότερα σχόλια. Η αόρατη ζημιά αναδιαμορφώνει τον πολιτισμό και φτάνει φορώντας τη μάσκα της συνηθισμένης ζωής. 

Μια οικογένεια που ακυρώνει τις διακοπές της δεν είναι στατιστική και μια πόλη που χάνει τον τελευταίο οδοντίατρό της είναι μόλις πρωτοσέλιδο - ωστόσο πολλαπλασιάστε αυτές τις μικρές αφαιρέσεις σε μια δεκαετία και το αποτέλεσμα είναι μια χώρα που χάνει ήσυχα το περιθώριο λάθους της. 

Αυτό που ακολουθεί ανήκει κυρίως στη δεύτερη κατηγορία, γιατί η πρώτη είναι ήδη γνώριμη και η δεύτερη είναι εκεί που κρύβονται οι εκπλήξεις.

Ο πληθωρισμός ως σιωπηλή μεταβίβαση ιδιοκτησίας




Ο πληθωρισμός συνήθως περιγράφεται ως αύξηση των τιμών, που είναι σαν να περιγράφεις τον πυρετό ως αύξηση της θερμοκρασίας. Η πιο ειλικρινής περιγραφή είναι ότι ο πληθωρισμός μεταφέρει πλούτο από όποιον κατέχει μετρητά και μισθούς προς όποιον κατέχει περιουσιακά στοιχεία και χρέος.

 Όταν οι κεντρικές τράπεζες δημιούργησαν τρισεκατομμύρια νέες μονάδες κατά τη διάρκεια και μετά το 2020, τα χρήματα δεν έφτασαν ομοιόμορφα; Εισήλθε στο σύστημα μέσω των αγορών ομολόγων και των τραπεζών και ανέβασε τις τιμές των μετοχών, των ακινήτων και των έργων τέχνης πολύ πριν φτάσει ποτέ στο ράφι ενός σούπερ μάρκετ. 

Οι οικονομολόγοι ονομάζουν την υστέρηση φαινόμενο Καντιγιόν, από έναν στοχαστή του δέκατου όγδοου αιώνα που παρατήρησε ότι το νέο χρήμα πλουτίζει όποιον βρίσκεται πιο κοντά στην πηγή του, έτσι οι πλούσιοι έγιναν πλουσιότεροι πρώτα σε ονομαστικούς όρους ενώ οι φτωχοί έλαβαν αργότερα το λογαριασμό.

Τα στοιχεία είναι αδιάσειστα. Από τις αρχές του 2020 έως τα τέλη του 2021, ο συνολικός πλούτος των δισεκατομμυριούχων του κόσμου αυξήθηκε περισσότερο από ολόκληρη την προηγούμενη δεκαετία, ενώ το κατώτερο μισό της ανθρωπότητας έχασε εισόδημα. 

Η ανάκαμψη που ακολούθησε ήταν διάσημα σχήματος Κ, ένα σχήμα που περιγράφει δύο βραχίονες που αποκλίνουν από ένα κοινό σημείο, ο ένας ανεβαίνει και ο άλλος κατεβαίνει. Κανείς δεν ψήφισε υπέρ αυτού και κανένα κοινοβούλιο δεν το συζήτησε, επειδή συνέβη ως μια αναδυόμενη ιδιότητα μιας διάσωσης σχεδιασμένης να σώσει το σύστημα, και συγκέντρωσε την ιδιοκτησία στα χέρια ανθρώπων που ήδη κατείχαν πράγματα.


Μια κρίση μοιράζεται. Η έξοδος δεν είναι. Ένας πληθυσμός που το παρατηρεί σιγά σιγά αρχίζει να χάνει κάτι πιο πολύτιμο από τα χρήματα, που είναι η πεποίθηση ότι το παιχνίδι είναι δίκαιο.

Αυτή είναι η πρώτη πραγματικά μη προφανής συνέπεια μιας μερικής κατάρρευσης: κατανέμει τον πόνο άνισα, και στη συνέχεια κατανέμει άνισα και την ανάρρωση. Ένα σύστημα που φαίνεται να τιμωρεί όλους, στην πραγματικότητα τιμωρεί τους περισσότερους και ανταμείβει λίγους, και η αριθμητική αυτής της ρύθμισης γίνεται όλο και πιο δύσκολο να κρυφτεί όσο περισσότερο διαρκεί.

Γιατί η εμπιστοσύνη φεύγει πριν φύγει το κεφάλαιο

Οι κοινωνικοί επιστήμονες μετρούν την εμπιστοσύνη για γενιές, και η τάση σε όλο τον ανεπτυγμένο κόσμο είναι μια μακρά πτώση. Ο Ρόμπερτ Πάτναμ κατέγραψε την κατάρρευση της πολιτικής ένωσης πριν από δεκαετίες, και το Pew και η Gallup παρακολουθούν τη διάβρωση της εμπιστοσύνης σε εκκλησίες, δικαστήρια, συνέδρια, μέσα ενημέρωσης, ιατρική και εκλογές από τότε. 

Η εμπιστοσύνη στον Τύπο έχει πέσει σε επίπεδα που θα ντρόπιαζαν έναν πωλητή μεταχειρισμένων αυτοκινήτων το 1975, η εμπιστοσύνη στο Ανώτατο Δικαστήριο έχει πέσει σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα, και λιγότερο από το ένα τρίτο των Αμερικανών πλέον δηλώνει ότι εμπιστεύεται την κυβέρνηση να κάνει το σωστό τις περισσότερες φορές — ένα ποσοστό που μειώνεται από τη δεκαετία του 1960 και δεν έχει ανακάμψει ποτέ.

Από αυτό προκύπτουν οικονομικές συνέπειες, γιατί η εμπιστοσύνη είναι το λιπαντικό που επιτρέπει σε ξένους να συνεργάζονται χωρίς δικηγόρους. Μια κοινωνία υψηλής εμπιστοσύνης επιλύει τις διαφορές φθηνά, παρέχει πίστωση με χειραψία και ανέχεται φόρους επειδή πιστεύει ότι τα χρήματα αγοράζουν κάτι. 

Μια κοινωνία χαμηλής εμπιστοσύνης προσλαμβάνει περισσότερους επιβολείς, συντάσσει μεγαλύτερα συμβόλαια και κρύβει περισσότερα έσοδα. Μόλις η εμπιστοσύνη πέσει αρκετά, το κράτος χάνει το μονοπώλιο της νομιμοποίησης, και οι άνθρωποι αρχίζουν να χτίζουν παράλληλες δομές — ιδιωτική ασφάλεια, άτυπα δίκτυα, ομάδες αμοιβαίας βοήθειας — που σιωπηρά αντικαθιστούν τις δημόσιες.

Η διάβρωση παραμένει αόρατη στο ΑΕΠ, γιατί η συνεργασία είναι αόρατη όταν λειτουργεί, και το κόστος εμφανίζεται μόνο όταν η συνεργασία αποτυγχάνει — οπότε η επισκευή είναι ακριβή. Μια μερική κατάρρευση επιταχύνει την κατολίσθηση δίνοντας σε κάθε φατρία λόγο να υποψιαστεί τις άλλες. 

Η αριστερά κατηγορεί την αγορά και η δεξιά το κράτος, οι νέοι κατηγορούν τους ηλικιωμένους και οι γέροι τους νέους, ενώ οι άνθρωποι στην κορυφή μαζεύουν ήσυχα τα κομμάτια κατά τη διάρκεια της αντιπαράθεσης.

Όταν η Άτυπη Οικονομία Μάθει να Δαγκώνει

Όταν οι επίσημες συμβάσεις εργασίας, η άτυπη επεκτείνεται. Η κρίση στην Ελλάδα ώθησε το ένα τέταρτο του εργατικού της δυναμικού στην αδήλωτη εργασία, η Αργεντινή λειτουργεί με παράλληλη οικονομία πέσο εδώ και χρόνια, και οι πολίτες της Βενεζουέλας ανταλλάσσουν δολάρια, χρυσό και ανταλλαγές επειδή το μπολίβαρ σταμάτησε να είναι αξιόπιστο. 

Τα μετρητά επιστρέφουν στα μέρη που είχαν αφήσει; Ο χρυσός, τα κρυπτονομίσματα και τα ξένα χαρτονομίσματα κυκλοφορούν ως ιδιωτικά νομίσματα; οι γειτονιές οργανώνουν ανταλλαγές; Οι γαιοκτήμονες δέχονται πληρωμή σε εργασία, προϊόντα ή χάρες.

Οι κυβερνήσεις το βρίσκουν ανησυχητικό για λόγους πέρα από τους δημοσιονομικούς, επειδή μια άτυπη οικονομία είναι αόρατη στα κρατικά εργαλεία και η ορατότητα αποτελεί προϋπόθεση για τον έλεγχο. Ένας εργαζόμενος που πληρώνεται με μετρητά πληρώνει λιγότερους φόρους, αλλά επίσης εγγράφεται σε λιγότερες βάσεις δεδομένων; μια επιχείρηση που δραστηριοποιείται στην ανταλλαγή αποφεύγει τον ΦΠΑ και τον έλεγχο. 

Με την πάροδο του χρόνου, ένα σημαντικό μέρος της εθνικής ζωής ξεφεύγει από το επίσημο καθολικό, και οι αρχές αντιδρούν όπως πάντα, προσπαθώντας να το τραβήξουν πίσω μέσω ψηφιακών πληρωμών, απαιτήσεων αναφοράς και συστημάτων ταυτοποίησης.

Εδώ η σκιά της οικονομίας συνδέεται με ένα πολύ μεγαλύτερο έργο, γιατί αν το μέλλον προορίζεται να είναι χωρίς μετρητά και μετρήσιμο, τότε ένας πληθυσμός συνηθισμένος στην ακαταλληλότητα γίνεται πρόβλημα προς επίλυση. Κάθε κρίση που ωθεί τους ανθρώπους εκτός δικτύου ενισχύει επίσης την υπόθεση για την υποδομή που έχει σχεδιαστεί για να τους επαναφέρει.

Πώς το Σώμα Καταγράφει Τι Κρύβει το Βιβλίο

Οι άνθρωποι είναι οικονομικά εργαλεία είτε το θέλουν είτε όχι, και το σώμα καταγράφει ό,τι αγνοεί το υπολογιστικό φύλλο. Το πιο ανατριχιαστικό σύγχρονο παράδειγμα είναι η κατάρρευση μετά τη Σοβιετική Ένωση, όταν το προσδόκιμο ζωής των Ρώσων ανδρών έπεσε περίπου στα πενήντα επτά χρόνια, ένα επίπεδο που δεν είχε παρατηρηθεί από τον δέκατο ένατο αιώνα, και έπεσε μέσα σε μια δεκαετία από τη θεραπεία σοκ καθώς οι θάνατοι από καρδιακές παθήσεις, δηλητηρίαση από αλκοόλ και βία αυξήθηκαν. Ένα έθνος δεν γινόταν απλώς φτωχότερο; Άρχισε να πεθαίνει πιο γρήγορα.

Η Ελλάδα προσφέρει μια μικρότερη αλλά πιο ευκρινή απεικόνιση. Η λιτότητα μείωσε τις δαπάνες υγείας, μείωσε τους προϋπολογισμούς των νοσοκομείων και έσπρωξε τις οικογένειες στη φτώχεια, και οι συνέπειες φάνηκαν στο νεκροτομείο: τα ποσοστά αυτοκτονιών αυξήθηκαν περίπου κατά το ένα τρίτο έως το μισό, ανάλογα με το μέτρο, η βρεφική θνησιμότητα αυξήθηκε, και μελέτες κατέγραψαν αύξηση των υπερβάλλοντων θανάτων που η δημογραφία από μόνη της δεν μπορούσε να εξηγήσει. Οι οικονομολόγοι που σχεδίασαν τις περικοπές δεν εμφανίστηκαν ποτέ στους πίνακες θνησιμότητας, όμως η αριθμητική τους εμφανίστηκε.

Στις Ηνωμένες Πολιτείες το πατρόν φοράει διαφορετικό πρόσωπο. Οι οικονομολόγοι Άννι Κέις και Άνγκους Ντίτον ονόμασαν το φαινόμενο θανάτους από απελπισία, περιγράφοντας αυτοκτονίες, υπερβολικές δόσεις και θανάτους σχετιζόμενους με το αλκοόλ μεταξύ λευκών μεσήλικων χωρίς πτυχίο, και η κρίση των οπιοειδών το έχει επεκτείνει σε περίπου εκατό χιλιάδες θανάτους από υπερβολική δόση ετησίως. Μια μερική κατάρρευση δεν σκοτώνει άμεσα ανθρώπους· Τους σκοτώνει μέσα από το άγχος, την απώλεια ασφάλισης, τον αναβλητικό έλεγχο και τον αργό αγώνα μιας ζωής που παύει να είναι προσιτή για να διατηρηθεί.

Έλλειψη, Ενοχή και Στένωση της Προσοχής

Οι ψυχολόγοι έχουν παρατηρήσει εδώ και καιρό ότι η έλλειψη περιορίζει την προσοχή και μειώνει την υπομονή, και όταν τα χρήματα είναι περιορισμένα, οι άνθρωποι παίρνουν αποφάσεις που φαίνονται παράλογες από απόσταση - δανεισμός με υψηλό επιτόκιο, διατήρηση κακής δουλειάς, παραμονή σε μια καταδικασμένη πόλη - ενώ κάθε επιλογή παραμένει λογική δεδομένης της θέας μέσα από την παγίδα. Σε συλλογικό επίπεδο, η ίδια στένωση παράγει μια δίψα για εξήγηση, επειδή κάποιος πρέπει να είναι υπεύθυνος για μια ζωή που έπαψε να έχει νόημα, και η απάντηση σπάνια είναι μια αργή διαρθρωτική προσαρμογή, αλλά ένα άτομο, μια τάξη, ένα έθνος, μια μειονότητα, μια γενιά.

Αυτή είναι η πρώτη ύλη του λαϊκισμού και κάθε σοβαρή ύφεση στη σύγχρονη εποχή έχει τροφοδοτήσει τα πολιτικά άκρα. Τα αντισυστημικά κόμματα έχουν αυξηθεί σε όλη την Ευρώπη και την Αμερική και οι παλιοί κεντροαριστεροί και κεντροδεξιοί συνασπισμοί έχουν διασπαστεί σε κάτι πιο θυμωμένο, επειδή η πόλωση δεν είναι απλώς μια πολιτιστική μόδα, αλλά αυτό που συμβαίνει όταν μια συρρικνούμενη πίτα αναγκάζει τους πάντες να τσακωθούν για τα ψίχουλα, και η ρητορική κλιμακώνεται επειδή το διακύβευμα συμβαίνει.

Για όσους σκοπεύουν να επιβάλουν τάξη αργότερα, αυτό είναι χρήσιμο: ένας πληθυσμός σε πόλεμο με τον εαυτό του είναι πιο εύκολο να κυβερνηθεί από έναν πληθυσμό ενωμένο στη δυσαρέσκεια, και μια κρίση που δυσφημεί κάθε υπάρχον θεσμό ανοίγει το πεδίο για ό,τι τους αντικαταστήσει. Το χάος αποκτά μια λειτουργία.

Μια Άδεια Κούνια και ένα Συρρικνούμενο Αύριο


Η δημογραφία είναι η πιο αργή μεταβλητή στην οικονομία και η πιο καθοριστική, επειδή δεν μπορεί να αντιστραφεί μόλις μετακινηθεί. Τα ποσοστά γεννήσεων κατέρρευσαν κατά τη διάρκεια της Μεγάλης Ύφεσης και ξανά μετά το 2008, όταν η Μεγάλη Ύφεση προκάλεσε μια κατάρρευση γεννήσεων που δεν ανάρρωσε ποτέ πλήρως. 

Η γονιμότητα της Ελλάδας έπεσε κάτω από την αναπλήρωση και παρέμεινε εκεί, ακολούθησαν η Ιταλία και η Ισπανία, η Ιαπωνία συρρικνώνεται εδώ και χρόνια, και η Νότια Κορέα καταγράφει τώρα το χαμηλότερο ποσοστό γονιμότητας που έχει καταγραφεί ποτέ σε χώρα σε καιρό ειρήνης.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες, που στηρίζονταν εδώ και καιρό στη μετανάστευση, έχουν μειωθεί σε περίπου ενάμισι παιδί ανά γυναίκα — πολύ κάτω από το όριο των δύο δεικτών του ενός που απαιτείται απλώς για να διατηρηθεί σταθερός ο πληθυσμός.

Μια μερική κατάρρευση κάνει τα παιδιά ακριβά ακριβώς τη στιγμή που οι νέοι ενήλικες νιώθουν λιγότερο ασφαλείς, επειδή το ενοίκιο, η φροντίδα παιδιών και το φοιτητικό χρέος συνδυάζονται για να ωθήσουν τη δημιουργία οικογένειας στη δεκαετία του τριάντα, και τότε η βιολογία έχει περιορίσει τις επιλογές. 

Λιγότερες γεννήσεις σημαίνουν μικρότερο μελλοντικό εργατικό δυναμικό, που σημαίνει λιγότερους συνεισφέροντες σε ένα συνταξιοδοτικό σύστημα σχεδιασμένο για μια παλαιότερη εποχή, που σημαίνει είτε υψηλότερους φόρους, αργότερη συνταξιοδότηση ή αθόρυβες περικοπές παροχών. Αυτή η αριθμητική είναι ήδη ενσωματωμένη στην πίτα για τα επόμενα τριάντα χρόνια, ανεξάρτητα από το τι κάνει οποιαδήποτε κυβέρνηση τώρα.

Η μετανάστευση γίνεται τόσο η λύση όσο και το σημείο ανάφλεξης, γιατί οι γηράσκουσες κοινωνίες χρειάζονται νέους εργαζόμενους ενώ οι γηρασμένοι ψηφοφόροι τους δυσανασχετούν με αυτούς που φτάνουν, και μια μερική κατάρρευση οξύνει τη δυσαρέσκεια, γιατί η πίτα συρρικνώνεται και η συζήτηση για το ποιος αξίζει ένα κομμάτι γίνεται άσχημη.

Μια αδρή καταγραφή της πίεσης
Δείκτης Προσεγγιστικό επίπεδο Αυτό που σηματοδοτεί ήσυχα Παγκόσμιο χρέος ~$324 τρισεκατομμύρια Υποσχέσεις πολύ πέρα από την παραγωγή

Ομοσπονδιακό χρέος των ΗΠΑ ~37 τρισεκατομμύρια δολάρια Η εξυπηρέτηση εκτοπίζει τις επενδύσεις

Τόκοι χρέους στις ΗΠΑ πάνω από 1 τρισεκατομμύριο δολάρια το χρόνο Περισσότερο από τον αμυντικό προϋπολογισμό

Ετήσιο έλλειμμα των ΗΠΑ ~$1.8–2 τρισεκατομμύρια Ένα δομικό χάσμα, όχι προσωρινό

Προσφορά χρήματος M2 στις ΗΠΑ Συμβόλαιο 2022–23 Πρώτη συρρίκνωση από τη δεκαετία του 1930

Χρέος πιστωτικών καρτών στις ΗΠΑ πάνω από 1,2 τρισεκατομμύρια δολάρια Νοικοκυριά που δανείζονται για να μείνουν στάσιμα

Δείκτης γονιμότητας στις ΗΠΑ ~1,6 ανά γυναίκα Κάτω από τη γραμμή αντικατάστασης 2.1

Κορυφαίο μερίδιο 1% του παγκόσμιου πλούτου ~45% Η ιδιοκτησία συγκεντρώνεται προς τα πάνω

Χώρες που δοκιμάζουν το ψηφιακό νόμισμα 100+ Η επόμενη διάσωση είναι προκατασκευασμένη
Το προσδόκιμο ζωής των Ρώσων ανδρών τη δεκαετία του 1990 έπεσε στο ~57 Ένα πτώμα μετράει ό,τι κρύβει ένα λογιστικό βιβλίο


Η Γεωγραφία Ξαναγράφεται: Νησιά της Αφθονίας σε μια Ανερχόμενη Θάλασσα


Ο πλούτος συγκεντρώνεται όχι μόνο σε ορισμένα χέρια αλλά και σε ορισμένα μέρη, και μια αργή κατάρρευση ξανασχεδιάζει τον χάρτη. Οι παράκτιες και πρωτεύουσες διατηρούν τη δυναμική τους ενώ το εσωτερικό αδειάζει; Οι μορφωμένοι νέοι φεύγουν για ευκαιρίες, και οι πόλεις που αφήνουν πίσω χάνουν τη φορολογική τους βάση, τα σχολεία τους και τελικά τη σημασία τους. 

Η Ιαπωνία διαθέτει περίπου εννέα εκατομμύρια εγκαταλελειμμένα σπίτια — ένα εθνικό απόθεμα άδειων σπιτιών γνωστό ως akiya — η Ιταλία πουλά ετοιμόρροπες βίλες για ένα ευρώ σε όποιον είναι πρόθυμος να τις επισκευάσει, και η αμερικανική ζώνη σκουριάς έχει χάσει πληθυσμό για μισό αιώνα, με την τάση να φτάνει τώρα σε μικρότερες πόλεις που κάποτε θεωρούσαν τον εαυτό τους άνοσο.

Οι μηχανισμοί είναι σκληροί γιατί ενισχύονται. Μια πόλη που χάνει το νοσοκομείο της χάνει τους ηλικιωμένους κατοίκους της σε κοντινές πόλεις; μια πόλη που χάνει τους νέους της χάνει τα μελλοντικά της φορολογικά έσοδα; Μια περιοχή που χάνει και τα δύο γίνεται ένας τόπος όπου οι άνθρωποι απλώς φεύγουν. Κάθε κλείσιμο είναι μικρό και το καθένα μόνιμο, και το καθαρό αποτέλεσμα είναι μια χώρα νησιών συνδεδεμένη οδικώς με μια ηπειρωτική χώρα που συνεχώς απομακρύνεται.

Σε αυτό το κενό έρχονται οι συγκεντρωτές. Όταν μια τοπική τράπεζα αποτυγχάνει, μια εθνική αλυσίδα αγοράζει τις καταθέσεις; Όταν κλείνει ένα οικογενειακό κατάστημα εργαλείων, ένας λιανοπωλητής αποθήκης παίρνει τους πελάτες. Η υφή της οικονομικής ζωής εξομαλύνεται σε λίγα λογότυπα, ενώ η ιδιοκτησία της φυσικής χώρας μετακινείται προς τα πάνω και προς τα έξω.
Το έγκλημα αλλάζει μορφή και η ασφάλεια γίνεται ιδιωτική

Οι υφέσεις δεν αυξάνουν απλώς την εγκληματικότητα· αλλάζουν τον χαρακτήρα του. Η βίαιη εγκληματικότητα συχνά μειώνεται κατά τη διάρκεια υφέσεων, ενώ η περιουσία αυξάνεται, αφού η απελπισία επιτίθεται πρώτα στον εύκολο στόχο: το σταθμευμένο αυτοκίνητο, τον χαλκοσωλήνα, το πακέτο παράδοσης, τον καταλυτικό μετατροπέα. Οι κλοπές στο λιανικό εμπόριο αυξάνονται, οι κλοπές από καταστήματα οργανώνονται, οι τιμές των παλιοσίδερων κάνουν την καλωδίωση άξια κλοπής, και ό,τι ήταν ασφαλές γίνεται πορώδες, οπότε οι γειτονιές προσαρμόζονται κλειδώνοντας ό,τι άφηναν ανοιχτό.

Η απάντηση σπάνια είναι περισσότερη αστυνομία και ποτέ περισσότερη πολιτειακή, αλλά μάλλον ιδιωτική ασφάλεια, περιφραγμένες εγκαταστάσεις, κάμερες και εφαρμογές. Οι πλούσιοι κλείνονται στον εαυτό τους, η μεσαία τάξη ακολουθεί και οι φτωχοί τα βγάζουν πέρα με επαγρύπνηση. Ακολουθεί μια ήσυχη ιδιωτικοποίηση της ασφάλειας, με ένα ήσυχο μάθημα: το κράτος δεν μπορεί πλέον να εγγυηθεί τα βασικά, οπότε όποιος μπορεί να αντέξει οικονομικά την αγοράζει και αυτό το μάθημα επιβιώνει της ύφεσης.

Η απαίτηση για τάξη που δημιουργεί το έγκλημα είναι μία από τις ισχυρότερες δυνάμεις στην πολιτική, γιατί ένα φοβισμένο εκλογικό σώμα θα ανταλλάξει την ελευθερία με την προβλεψιμότητα σχεδόν χωρίς να το καταλάβει, και οι άνθρωποι που προσφέρουν τάξη σπάνια αναφέρουν το τίμημά της. Μια κοινωνία που νιώθει ανασφαλής γίνεται μια κοινωνία έτοιμη να διαχειριστεί.
Συγκέντρωση: Πώς οι κρίσεις μεταφέρουν τον κόσμο σε λιγότερα χέρια

Οι κρίσεις είναι μηχανές μεταφοράς. Οι τιμές των περιουσιακών στοιχείων πέφτουν, οι αγοραστές πλούσιοι σε μετρητά παρεμβαίνουν και η ιδιοκτησία μετακινείται από τους πολλούς στους λίγους. Το 2008 οι τράπεζες διασώθηκαν ενώ οι ιδιοκτήτες σπιτιών κατασχέθηκαν, και οι φράσεις σοσιαλισμός για τους πλούσιους και καπιταλισμός για τους φτωχούς μπήκε στην κοινή ομιλία για καλό λόγο. 

Το 2020 το ίδιο μοτίβο επαναλήφθηκε, με τρισεκατομμύρια ρευστότητα από τις κεντρικές τράπεζες και ρεκόρ κερδών δισεκατομμυριούχων, ενώ οι μικρές επιχειρήσεις πέθαναν κατά εκατομμύρια. Κάθε διάσωση δικαιολογείται ως αναγκαία, και κάθε μία αφήνει τους επιζώντες μεγαλύτερους.

Διαβάστε τον μηχανισμό σε τέσσερα βήματα.Η πίστωση σφίγγει, οπότε όποιος έχει μετρητά αγοράζει προβληματικά περιουσιακά στοιχεία με έκπτωση, ενώ όποιος κατέχει χρέος πρέπει να πουλήσει για να επιβιώσει.

Μια δεκαετία χαμηλών επιτοκίων στη συνέχεια φουσκώνει αυτά τα περιουσιακά στοιχεία, οπότε τα κέρδη του αγοραστή συσσωρεύονται ενώ η ζημία του πωλητή παραμένει μόνιμη.

Δύο ή τρεις κύκλους αργότερα, μια χούφτα funds κατέχουν το απόθεμα κατοικιών, τη γεωργική γη, τις υποδομές και τις εταιρείες που παρέχουν το νερό και την ενέργεια.

Το σύνθημα που αποδίδεται στο Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ για το να μην κατέχεις τίποτα και να είσαι ευτυχισμένος σταματά να ακούγεται σαν απειλή και αρχίζει να διαβάζεται σαν πρόβλεψη.

Μια γενιά που μεγάλωσε με συνδρομές και ενοικιάσεις έχει ήδη σταματήσει να κατέχει μουσική, ταινίες και αυτοκίνητα; Η στέγαση ακολουθεί, και μετά τη στέγαση, τα εργαλεία της καθημερινής ζωής. Η ιδιοκτησία δεν εξαφανίζεται; Συγκεντρώνεται.

Υποδομή χτισμένη σε ηρεμία και αναπτυγμένη σε καταιγίδα

Τίποτα από αυτά δεν είναι αυτοσχέδιο, γιατί η υποδομή της επόμενης διάσωσης χτίζεται κατά τη διάρκεια της ηρεμίας και τα περιγράμματά της είναι ορατά σε όποιον διαβάζει μια λευκή βίβλο της κεντρικής τράπεζας. 

Περισσότερες από εκατό χώρες εξερευνούν ή δοκιμάζουν ψηφιακά νομίσματα κεντρικής τράπεζας, προγραμματιζόμενα χρήματα ικανά να φέρουν κανόνες σχετικά με το πού και πότε μπορούν να δαπανηθούν. Τα συστήματα ψηφιακής ταυτότητας τυποποιούνται σε διασυνοριακό επίπεδο. 

Οι κανόνες καταθέσεων επιτρέπουν πλέον στις τράπεζες να μετατρέπουν τα χρήματα των καταθετών σε μετοχές πριν από τη διάσωση, μέσω μιας διαδικασίας που ονομάζεται bail-in που χρησιμοποίησε η Κύπρος το 2013 για να κουρέψει μεγάλους λογαριασμούς, ενώ οι έλεγχοι κεφαλαίων, που κάποτε ήταν η υπογραφή των αναπτυσσόμενων χωρών, βρίσκονται τώρα στην εργαλειοθήκη του ανεπτυγμένου κόσμου.




Η ελκυστικότητα αυτού του μηχανισμού είναι προφανής σε όποιον διαχειρίζεται μια κρίση: προγραμματιζόμενο χρήμα μπορεί να στοχευτεί, η ψηφιακή ταυτότητα μπορεί να επαληθευτεί, και η διάσωση με bail-in γλιτώνει τον φορολογούμενο ενώ κοστίζει την αποταμίευση. 

Ο κίνδυνος είναι εξίσου προφανής και πολύ λιγότερο συζητημένος. Ένα νόμισμα που μπορεί να προγραμματιστεί μπορεί να εξαρτηθεί, και ένας πληθυσμός του οποίου τα χρήματα εξαρτώνται από ένα σύστημα ταυτότητας είναι ένας πληθυσμός που μπορεί να απενεργοποιηθεί. Σε μια έκτακτη ανάγκη αυτό είναι χαρακτηριστικό; Σε διάστημα πάνω από μια δεκαετία γίνεται μια μορφή εξουσίας.

Ο χρόνος δεν είναι τυχαίος, καθώς κάθε κρίση κάνει τον πληθυσμό πιο πρόθυμο να αποδεχτεί υποδομές που προηγουμένως δεν εμπιστευόταν, και μια μερική κατάρρευση είναι μια μακρά κρίση ασθενών. Το χάος δεν έρχεται απλώς; Είναι προετοιμασμένη και φτάνει σε ένα κοινό ήδη έτοιμο για λύση.

Παραγγείλετε από το χάος ως μέθοδο και όχι ως ατύχημα


Η φράση είναι παλιά, δανεισμένη από τους μυστικιστές και τους μασόνους και τώρα χρησιμοποιείται στα slide decks ανδρών με ακριβά κοστούμια, και αποτυπώνει τον κεντρικό ισχυρισμό εδώ: η κατάρρευση δεν είναι πάντα αποτυχία του συστήματος αλλά μερικές φορές μηχανισμός του. 

Η οικονομολόγος Ναόμι Κλάιν ονόμασε το μοτίβο δόγμα του σοκ, όπου μια κρίση επιβάλλει αλλαγές που δεν θα περνούσαν ποτέ σε κανονικές εποχές, επειδή ένας σοκαρισμένος πληθυσμός αποδέχεται σε μια εβδομάδα όσα θα συζητούσε για μια δεκαετία. Οι Chicago Boys χρησιμοποίησαν μια οικονομική κρίση στη Χιλή για να εγκαταστήσουν ένα πείραμα αγοράς που επιβίωσε περισσότερο από τους αρχιτέκτονές του, ενώ η φράση του Rahm Emanuel για το να μην σπαταλάς ποτέ μια καλή κρίση είναι η λαϊκή εκδοχή της ίδιας διαπίστωσης.

Το μοτίβο επαναλαμβάνεται σε όλη τη σύγχρονη εποχή. Μια κατάρρευση δυσφημεί τις παλιές ρυθμίσεις, οι απαξιωμένες συμφωνίες αντικαθίστανται από νέες που έχουν συνταχθεί εκ των προτέρων, οι νέες πωλούνται ως η μόνη εναλλακτική και ο πληθυσμός, εξαντλημένος από το χάος, αποδέχεται την εντολή που του δίνεται. Είναι συχνά αδύνατο να αποδειχθεί αν το χάος προκαλείται σκόπιμα ή απλώς εκμεταλλεύεται, οπότε η ειλικρινής απάντηση είναι συνήθως και τα δύο: κάποιοι ηθοποιοί σχεδιάζουν το σοκ, ενώ άλλοι απλώς το περιμένουν και φτάνουν με μια λύση έτοιμη.

Η τρέχουσα στιγμή έχει κάθε συστατικό: ένα οικονομικό σύστημα που ξεπερνά τα όριά του, έναν πληθυσμό που χάνει την πίστη του σε κάθε θεσμό, μια τεχνολογική επανάσταση που υπόσχεται να αντικαταστήσει την εργασία, και ένα σύνολο παγκόσμιων οργανισμών που ήδη μιλούν τη γλώσσα μιας μεγάλης επανεκκίνησης και μιας καλύτερης ανοικοδόμησης. Αν τα επόμενα χρόνια φέρουν μια σοβαρή και παρατεταμένη ύφεση, το χάος θα είναι πραγματικό, όπως και η τάξη που θα ακολουθήσει. Το ερώτημα γίνεται ποιος γράφει τους κανόνες αυτής της τάξης και για ποιον.


Η Τυραννία με Άνετο Πρόσωπο


Υπάρχει ένας συγκεκριμένος τύπος ανθρώπου που ανεβαίνει στην κορυφή των συστημάτων, και οι ψυχολόγοι τους έχουν μελετήσει: ο Κέβιν Ντάτον και άλλοι έχουν διαπιστώσει ότι τα ψυχοπαθητικά χαρακτηριστικά — τόλμη, σκληρότητα, χαμηλό άγχος, ταλέντο στη γοητεία — είναι δραματικά υπερεκπροσωπούμενα στην εταιρική ηγεσία, σύμφωνα με κάποιες εκτιμήσεις σε ποσοστό πολλαπλάσιο του γενικού πληθυσμού. Τα ίδια χαρακτηριστικά που κάνουν κάποιον ευχάριστο σύντροφο στο δείπνο και αμείλικτο διαπραγματευτή είναι, συνολικά, τα χαρακτηριστικά που διαμορφώνουν τα συστήματα μέσα στα οποία ζούμε οι υπόλοιποι.

Αυτό δεν απαιτεί συνωμοσία; Απαιτεί μόνο ένα φίλτρο, καθώς το σύστημα επιλέγει ανθρώπους που ανέχονται τον κίνδυνο, αναβάλλουν την ενσυναίσθηση και βελτιστοποιούν για το μέτρο που έχουν μπροστά τους. Ένας διευθύνων σύμβουλος που κόβει χίλιες θέσεις εργασίας για να πετύχει έναν στόχο δεν είναι σκληρός αλλά μετρημένος, ενώ ένας κεντρικός τραπεζίτης που επιβάλλει ύφεση για να μειώσει τον πληθωρισμό δεν είναι αδιάφορος αλλά ακολουθεί το μοντέλο. Η σκληρότητα γίνεται παραπροϊόν της βελτιστοποίησης και πέφτει σε όποιον είναι λιγότερο ικανός να αντιταχθεί.

Τα δίκτυα ενισχύουν το φίλτρο, επειδή τα ίδια πρόσωπα κυκλοφορούν στο Νταβός, τη Μπίλντερμπεργκ, την Τριμερή Επιτροπή και τα μεγάλα ιδρύματα, και οι ίδιες υποθέσεις κυκλοφορούν μαζί τους. Δεν είναι μια ενιαία κλίκα, αλλά μια κοινή γραμματική, ένας τρόπος να βλέπεις τον κόσμο στον οποίο η οικονομία είναι μια μηχανή, ο πληθυσμός είναι μια μεταβλητή και η κρίση είναι ένα γεγονός συντήρησης. Μέσα σε αυτή τη γραμματική, η τάξη από το χάος δεν είναι ένα σύνθημα αλλά ένα έργο, που διευθύνεται από ανθρώπους που αισθάνονται άνετα με τη δυσφορία των άλλων.

Η κατηγορία της τυραννίας συχνά εκτοξεύεται πολύ εύκολα και αξίζει μια διευκρίνιση: η άρχουσα τάξη δεν είναι μονολιθική, τα μέλη της διαφωνούν έντονα και κανένα χέρι δεν κατευθύνει το σύνολο. Αυτό που τους ενώνει δεν είναι ένα σχέδιο αλλά μια θέση, γιατί κατέχουν, αποφασίζουν και είναι απομονωμένοι από τις συνέπειες των αποφάσεών τους. Μια μερική κατάρρευση διευρύνει αυτή τη μόνωση σε τάφρο, έτσι οι υπόλοιποι από εμάς νιώθουμε το νερό να ανεβαίνει ενώ παρακολουθούν από την ξηρή όχθη και το αποκαλούν καιρό.

Κύκλοι, ελίτ και η αριθμητική της δυσαρέσκειας


Οι ιστορικοί έχουν παρατηρήσει ότι η κατάρρευση ακολουθεί έναν ρυθμό και ο ρυθμός είναι μετρήσιμος. Η δομική-δημογραφική θεωρία του Peter Turchin παρακολουθεί την υπερπαραγωγή των ελίτ, την τάση ενός συστήματος να παράγει περισσότερους υποψήφιους για εξουσία από όσους μπορεί να απορροφήσει, και όταν πάρα πολλοί μορφωμένοι νέοι ανταγωνίζονται για πολύ λίγες θέσεις, οι ηττημένοι γίνονται τα στρατεύματα κρούσης της πολιτικής αναταραχής. Ο Turchin βρήκε το μοτίβο να επαναλαμβάνεται ανά τους αιώνες και προέβλεψε την τρέχουσα αμερικανική αναταραχή χρόνια πριν φτάσει.

Ο Καρλ Πολάνυι περιέγραψε την ίδια δυναμική από μια άλλη οπτική γωνία, με το διπλό κίνημά του, στο οποίο μια αδέσμευτη αγορά προκαλεί μια αντίδραση που την επανεντάσσει στην κοινωνική προστασία, και ο Μανκούρ Όλσον πρόσθεσε την έννοια της θεσμικής σκλήρυνσης, στην οποία οι σταθερές κοινωνίες συσσωρεύουν σιγά-σιγά ομάδες συμφερόντων που φράζουν τις δικές τους αρτηρίες.

 Ο Joseph Schumpeter χαρακτήρισε την ανατροπή δημιουργική καταστροφή και ο Nassim Taleb παρατήρησε ότι τα συστήματα που βελτιστοποιούνται για αποτελεσματικότητα γίνονται εύθραυστα ακριβώς επειδή δεν έχουν χαλαρότητα, επομένως μια μερική κατάρρευση είναι λιγότερο έκπληξη από τον προβλέψιμο λογαριασμό για ένα σύστημα που ξόδεψε τα αποθέματά του.

Στοιβάξτε αυτές τις ιδέες και αναδύεται ένα μοτίβο που κανείς δεν περιέχει, επειδή το χρέος, η δημογραφία, η υπερπαραγωγή των ελίτ και η διάβρωση της εμπιστοσύνης δεν είναι ξεχωριστά προβλήματα αλλά τέσσερις όψεις μιας διαδικασίας, και η διαδικασία έχει ένα όνομα στην παλαιότερη βιβλιογραφία: το τελευταίο στάδιο ενός κύκλου. Οι κύκλοι τελειώνουν με έναν από τους δύο τρόπους, μέσω της μεταρρύθμισης ή μέσω της ρήξης, και η μεταρρύθμιση απαιτεί ένα λειτουργικό κέντρο, ενώ η ρήξη απαιτεί μόνο μια σπίθα.
Ένα αντεπιχείρημα που αξίζει να ληφθεί σοβαρά υπόψη


Τίποτα από αυτά δεν είναι πεπρωμένο, και μια δίκαιη ανάγνωση πρέπει να παραδεχτεί την πιθανότητα ότι το χάος είναι περισσότερο τυχαίο παρά σχεδιασμένο, επειδή οι κυβερνήσεις δεν είναι σκακιστές αλλά επιτροπές και οι επιτροπές αυτοσχεδιάζουν. 

Η διάσωση του 2008 δεν ήταν ένα σχέδιο που εκτελέστηκε, αλλά ένας αυτοσχέδιος αγώνας σε ένα Σαββατοκύριακο, το κίνητρο της πανδημίας ήταν λιγότερο σχέδιο παρά πανικός και ο πληθωρισμός που ακολούθησε δεν ήταν πρόθεση κανενός. Η σκόπιμη θέση μπορεί να υπερεκτιμηθεί από ανθρώπους που βρίσκουν παρηγοριά στην ιδέα ότι κάποιος είναι υπεύθυνος.

Η πρόθεση έχει μικρότερη σημασία από τη δομή και η δομή παράγει παρόμοια αποτελέσματα είτε κάποιος τα σκόπευε είτε όχι, επειδή η συγκεντρωμένη ιδιοκτησία συν το αυξανόμενο χρέος συν την πτώση της εμπιστοσύνης αποφέρει το ίδιο αποτέλεσμα σχεδόν σε κάθε περίπτωση, ανεξάρτητα από την ιδεολογία ή τη χώρα. 

Οι αγορές επίσης διορθώνουν και η τεχνολογία δημιουργεί επίσης, και η ανθρώπινη ικανότητα προσαρμογής είναι πραγματική: η Ελλάδα τελικά σταθεροποιήθηκε, η Ιαπωνία παραμένει εύτακτη και οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν απορροφήσει σοκ που κάποτε φαίνονταν μοιραία. Μια αργή κατάρρευση μπορεί να αποδειχθεί λιγότερο καταστροφή από μια μακρά και άνιση προσαρμογή.

Η ειλικρινής θέση βρίσκεται ανάμεσα στα δύο, επειδή η ζημιά είναι πραγματική, ο σχεδιασμός είναι μερικός και το αποτέλεσμα είναι ενδεχόμενο. Αυτό που διακρίνει μια διαχειριζόμενη παρακμή από μια χαοτική είναι κυρίως η ποιότητα των θεσμών που κάνουν τη διαχείριση, γι' αυτό και η διάβρωση της εμπιστοσύνης έχει τόσο μεγάλη σημασία: οι θεσμοί λειτουργούν με αυτήν.

Αβεβαιότητα, στάση και τα όρια της πρόβλεψης

Η ειλικρίνεια απαιτεί επίσης να ονομάσουμε τα όρια, αφού κανείς δεν ξέρει πόσο θα διαρκούσε μια ύφεση, πόσο βαθιά θα έφτανε ή ποιο ντόμινο πέφτει πρώτο. Η δημογραφία είναι σε μεγάλο βαθμό κλειδωμένη, ενώ η πολιτική παραμένει ορθάνοιχτη. Η τεχνητή νοημοσύνη θα μπορούσε να αμβλύνει το επερχόμενο εργατικό σοκ δημιουργώντας νέα εργασία ή να την οξύνει καθιστώντας την παλιά εργασία παρωχημένη πιο γρήγορα από ό,τι μπορεί να την απορροφήσει η νέα. Η ενέργεια θα μπορούσε να γίνει φθηνή και άφθονη ή ακριβή και αμφισβητούμενη. και ένας πόλεμος, μια πανδημία ή μια σημαντική ανακάλυψη θα μπορούσε να επαναφέρει το ρολόι προς οποιαδήποτε κατεύθυνση.

Αυτό που μπορεί να ειπωθεί με μεγαλύτερη σιγουριά είναι ότι τα τρωτά σημεία είναι πραγματικά και η υποδομή αντίδρασης έχει ήδη κατασκευαστεί, επειδή ένα σύστημα που φέρει τόσο μεγάλο χρέος, τόσο λίγη εμπιστοσύνη και τόση συγκεντρωμένη ιδιοκτησία δεν χρειάζεται μια καταστροφή για να λυγίσει. χρειάζεται μόνο μια ώθηση. Η ώθηση μπορεί να προέλθει από μια αγορά ομολόγων, μια τράπεζα, ένα σύνορο ή ένα μπλακ άουτ και η ταυτότητά του έχει μικρότερη σημασία από το γεγονός ότι το σύστημα είναι έτοιμο να αντιδράσει με τον τρόπο που σχεδιάστηκε να αντιδράσει.

Το πιο χρήσιμο πλαίσιο δεν είναι η πρόβλεψη αλλά η στάση, καθώς μια κοινωνία που καταλαβαίνει τι κάνει μια μερική κατάρρευση – φορολογώντας το σώμα, αδειάζοντας την κούνια, κουφώνοντας την πόλη, παραδίδοντας τα κομμάτια σε όποιον έχει μετρητά – είναι μια κοινωνία που μπορεί να αναγνωρίσει καλύτερα τη στιγμή που ζει. Η ζημιά σπάνια είναι αρκετά δραματική για να κινητοποιήσει μια απάντηση, γι' αυτό ακριβώς συσσωρεύεται.

Συμπέρασμα


Η άνετη ιστορία λέει ότι οι αγορές διορθώνονται, οι κύκλοι γυρίζουν και ο ήλιος ανατέλλει, ενώ η πιο σκοτεινή ιστορία λέει ότι η διόρθωση είναι μια μεταφορά, η στροφή είναι κατασκευασμένη και ο ήλιος που ανατέλλει μετά δεν είναι ο ίδιος που δύει. Ανάμεσα σε αυτά τα δύο βρίσκεται μια αλήθεια που είναι πιο μπερδεμένη και πιο δύσκολο να πουληθεί, επειδή μια μερική κατάρρευση είναι μια αργή αναδιανομή όλων όσων έχουν σημασία, που εκτελείται από ανθρώπους που επωφελούνται από αυτήν και επικυρώνεται από ένα κοινό πολύ κουρασμένο για να αντιταχθεί.

Αυτό που κάνει μια κατάθλιψη όταν διαρκεί είναι να διδάσκει. Διδάσκει ότι το κράτος δεν μπορεί να σε προστατεύσει, ότι η αγορά δεν είναι δίκαιη, ότι οι ειδικοί μάντευαν και ότι οι θεσμοί ήταν τόσο σταθεροί όσο και η εμπιστοσύνη πίσω τους. Σε αυτό το μάθημα μπαίνει όποιος προσφέρει τάξη, είτε είναι ισχυρός άνδρας, τεχνοκρατία, παγκόσμιος οργανισμός ή νόμισμα με κανόνες. Το χάος γίνεται διαφήμιση και η παραγγελία γίνεται προϊόν.


Ένα τελευταίο σημείο


Και έτσι η φράση επιστρέφει, μεγαλύτερη από τον καθένα μας και βουίζει κάτω από τον θόρυβο: τάξη από το χάος. Το χάος έρχεται, και σε κάποιο βαθμό είναι ήδη εδώ, και το μόνο πραγματικό ερώτημα είναι αν η τάξη που ακολουθεί θα γραφτεί από τους πολλούς που ζουν κάτω από αυτήν ή από τους λίγους που τη σχεδίασαν. Η ιστορία κλίνει προς τους λίγους, και η ιστορία κλίνει επίσης προς την έκπληξη, γιατί κάθε τόσο, όταν το νερό ανεβαίνει αρκετά ψηλά, οι πολλοί αποδεικνύεται ότι έδιναν προσοχή όλο αυτό το διάστημα.

Πίσω από αυτούς τους σιωπηλούς φράχτες βρίσκεται μια εγκατάσταση που χτίστηκε για να επεξεργάζεται περισσότερα από τρόφιμα. Τα νεκρά φουγάρα, τα σφραγισμένα παράθυρα και οι προειδοποιητικές πινακίδες υπαινίσσονται κάτι που δεν έπρεπε ποτέ να φανεί.






ΠΗΓΗ ΣΤΑ ΑΓΓΛΙΚΑ



Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου