Η ΤΡΑΓΩΔΙΑ ΤΩΝ ΤΕΜΠΩΝ ΚΑΙ ΤΟ ΔΙΚΤΥΟ ΤΗΣ ΑΤΙΜΩΡΗΣΙΑΣ
Του Απόστολου Αποστόλου*
Τρία χρόνια μετά την τραγωδία των Τεμπών, δεν έχουμε απλώς καθυστερήσεις, έχουμε μια καλοκουρδισμένη χορογραφία σιωπής. Μια συντονισμένη προσπάθεια να μη φωτιστούν οι γωνίες όπου στοιβάζονται οι πραγματικές ευθύνες. Όχι όμως από αμέλεια γιατί η αμέλεια είναι αθώα μπροστά σε αυτό που μοιάζει με μέθοδο.
Από την πρώτη στιγμή, το αφήγημα χτίστηκε με προσοχή αρχιτέκτονα. «Ανθρώπινο λάθος». Δύο λέξεις αρκετές για να στεγάσουν μια εθνική αποτυχία, δύο λέξεις-ομπρέλα για να μη βραχούν οι από πάνω.
Κι ύστερα άρχισε το γνώριμο έργο με διαρροές επιλεκτικές, πληροφορίες σε δόσεις, πορίσματα που έφταναν μέχρι ένα σημείο και σταματούσαν ευλαβικά πριν αγγίξουν τα ανώτερα κλιμάκια. Θα έλεγε κανείς σαν να υπήρχε μια αόρατη γραμμή που κανείς δεν έπρεπε να περάσει.
Η εκτελεστική εξουσία διαβεβαίωνε ότι «όλα θα ερευνηθούν» και η δικαστική εξουσία ζητούσε χρόνο. Τα μέσα ενημέρωσης χωρίστηκαν σε δύο στρατόπεδα σε εκείνα που ρωτούσαν επίμονα και σε εκείνα που κουνούσαν το κεφάλι συγκαταβατικά, αναπαράγοντας το επίσημο δελτίο.
Στο μεταξύ, κρίσιμα ερωτήματα έμεναν μετέωρα, όπως για τα συστήματα ασφαλείας που δεν λειτουργούσαν, για τις συμβάσεις που καθυστερούσαν, για τις προειδοποιήσεις που αγνοήθηκαν, για τα έγγραφα που, μυστηριωδώς, δεν ήταν ποτέ «διαθέσιμα στην παρούσα στιγμή».
Δεν είναι λοιπόν, μόνο η βραδύτητα, αλλά είναι και η επιλεκτικότητα, δηλαδή, η αίσθηση ότι κάποιοι κόμβοι της υπόθεσης προστατεύονται με ζήλο δυσανάλογο προς την υποτιθέμενη διαφάνεια.
Έτσι, οι ευθύνες κατέβηκαν μέχρι ένα επίπεδο χαμηλά, τόσο, όσο χρειάζεται για να υπάρξουν κατηγορούμενοι, αλλά όχι τόσο ψηλά ώστε να τεθεί ζήτημα πολιτικής λογοδοσίας με πραγματικό κόστος. Σαν να λειτουργεί ένας άτυπος κανόνας που λέει ότι η αλυσίδα της ευθύνης σπάει πάντα πριν φτάσει στην κορυφή.
Και κάθε φορά που ανακύπτει ένα νέο στοιχείο, η αντίδραση δεν είναι η θεσμική εγρήγορση, αλλά η επικοινωνιακή διαχείριση. Έτσι υπάρχουν ανακοινώσεις που διαψεύδονται πριν καν ερευνηθούν, δηλώσεις που υποβαθμίζονται πριν καν αξιολογηθούν.
Με άλλα λόγια υπάρχει μια βιασύνη να κλείσει το θέμα, να περιοριστεί η ζημιά, να μετακινηθεί η συζήτηση. Λες και το μείζον δεν είναι τι συνέβη, αλλά πόσο θα αντέξει η κυβέρνηση την πίεση.
Και μέσα σε αυτό το τοπίο, οι συγγενείς των θυμάτων καλούνται να αποδείξουν το αυτονόητο, ότι δικαιούνται όλη την αλήθεια.
Όχι μια εκδοχή της, όχι μια αλήθεια κομμένη και ραμμένη στα μέτρα της πολιτικής αντοχής του συστήματος, αλλά όλη η αλήθεια, με ονόματα, με αποφάσεις, με υπογραφές, με σαφείς απαντήσεις στο ποιος γνώριζε, ποιος όφειλε να πράξει και δεν έπραξε, ποιος επέλεξε να καθυστερήσει όταν η καθυστέρηση κόστιζε ζωές.
Όταν μια τραγωδία τέτοιου μεγέθους αντιμετωπίζεται με επικοινωνιακά αντανακλαστικά, δεν πρόκειται για ατύχημα, πρόκειται για επιλογή, και μάλιστα για επιλογή προστασίας του μηχανισμού.
Επιλογή αποφυγής της σύγκρουσης με το ίδιο το μοντέλο διοίκησης που παράγει «παθογένειες» και μετά τις επικαλείται ως φυσικό φαινόμενο, αλλά και επιλογή να μη διαταραχθούν οι ισορροπίες.
Το πιο ανησυχητικό δεν είναι ότι υπάρχουν ευθύνες, γιατί σε κάθε σύνθετο σύστημα, λάθη και ευθύνες θα υπάρξουν. Αλλά το πιο ανησυχητικό είναι η εικόνα ενός πλέγματος εξουσίας που δείχνει να συσπειρώνεται όταν απειλείται και ενεργοποιεί αντανακλαστικά αυτοπροστασίας που μετατρέπουν τη διαφάνεια σε σύνθημα και την αλήθεια σε διαπραγματεύσιμο μέγεθος.
Τρία χρόνια μετά, το ζητούμενο δεν είναι απλώς μια δικαστική κατάληξη, είναι να σπάσει η αίσθηση ότι υπάρχει ένα αόρατο τείχος γύρω από ορισμένες ευθύνες, ότι κάποιοι χώροι παραμένουν απρόσιτοι, όσο κι αν τα στοιχεία συσσωρεύονται.
Γιατί αν εμπεδωθεί πως ακόμη και μια εθνική τραγωδία μπορεί να «κουρευτεί» στα μέτρα της εξουσίας, τότε το πρόβλημα δεν αφορά μόνο τα Τέμπη, αφορά τον ίδιο τον πυρήνα της δημοκρατίας.
Τα ερωτήματα δεν ζητούν εκδίκηση, ζητούν φως. Και όσο το φως καθυστερεί, τόσο θα ενισχύεται η υποψία ότι κάποιοι προτιμούν το ημίφως, όχι για να προστατεύσουν την αλήθεια, αλλά για να προστατευτούν από αυτήν.
*Καθηγητής Πολιτικής και Κοινωνικής Φιλοσοφίας
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου