Η ΥΠΝΑΓΩΓΟΣ ΣΑΓΗΝΗ ΤΟΥ ΓΕΛΟΙΟΥ
«Κύκλωψ, τῆ, πίε οἶνον, ἐπεὶ φάγες ἀνδρόμεα κρέα, ὄφρ᾽ ἰδῇς, οἷόν τι ποτὸν τόδε νηῦς ἐκεκεύθει ἡμετέρη».
«Οίνο πιες, Κύκλωπα, αφού ανθρώπου κρέας έφαγες, να μάθης τι καλό ποτό στη νήα φυλαγόταν».
*Ομήρου Οδύσσεια, ι, 347-348
Του Παναγιώτη Λιάκου
Αρλεκίνοι ντυμένοι με πούπουλα, αξιοθρήνητες υπάρξεις, που σιούνται και λυγιούνται σαν μαούνες σε φουρτουνιασμένο λιμάνι, παρουσιάζονται σαν την τελευταία λέξη της προόδου, της τέχνης, της λογικής, της κοινωνικής άμα τε και πολιτικής παρέμβασης. Από κάτω οι μάζες αλαλάζουν ενθουσιασμένες για την κατάντια τους.
Διαταραγμένοι ντελάληδες της ηθικής πανώλης, αφιονισμένοι από τον «θρίαμβό» τους, με βλέμμα γυάλινο κι εκστατικό, ρητορεύουν για το δέον, το πρέπον, το σωστό. Και η φωνή τους, αφόρητα στριγκή.
Ο ήχος της σαν από ξεκούρδιστο βιολί στα χέρια άμουσου μεθυσμένου. Απατεώνες επικαλούνται το δίκαιο. Προδότες μιλούν για την πατρίδα. Οι οκνηροί αναλύουν τα περί εργατικότητας και οι δαιμονολάτρες τα περί ευσέβειας, εγκράτειας και αγιότητας.
Παραζαλισμένη κοινωνία. Σαν να έχει ξεμείνει από καύσιμα καταμεσής του ωκεανού και η πυξίδα «τρελάθηκε». Μαγνητίστηκε από κάτι απροσδιόριστο και κινείται γρήγορα, άτακτα, άσκοπα. Μια Οδύσσεια χωρίς προορισμό και χωρίς Όμηρο.
Ίσως να βοηθούσε τον αγώνα του εντοπισμού του στίγματός μας στον χάρτη της πραγματικότητας η συνειδητοποίηση ότι ζούμε σ’ ένα κατοπτρικό είδωλο του ομηρικού κόσμου. Η αντιστροφή των αξιών και η αλλαγή των προσήμων στην εξίσωση του βίου μας συνθέτουν ένα άδοξο έπος, στο οποίο πρωταγωνιστούμε.
Η υπόδειξη, από την εμφανή και αφανή εξουσία, των αρεστών σε εκείνη «προτύπων», τα οποία οφείλουν να καταναλώσουν και να μεταβολίσουν οι μάζες, παραπέμπουν σε μια βλάσφημη παραλλαγή της ιστορίας με τον Κύκλωπα Πολύφημο και τον Οδυσσέα.
Ο Κύκλωπας Πολύφημος, γιος του Ποσειδώνα και της νύμφης Θόωσας, αντιμετωπίζει τον Οδυσσέα και τους συντρόφους του σαν γεύμα. Τους έτρωγε έναν έναν. Ο Οδυσσεύς σχεδίασε να τον αποκοιμίσει, κερνώντας τον οίνο γλυκόπιοτο.
Ύστερα να τον τυφλώσει καρφώνοντάς του στο μάτι ένα πυρωμένο παλούκι. Κι έτσι έγινε. Διαβάζουμε στο ομηρικό κείμενο, στους στίχους 360-374 της ραψωδίας ι:
«Εγώ του ’φερα οίνο σπινθηροβόλο. Τρεις φορές του ’δωκα και τρεις ο άφρονας το ήπιε. Κι όταν ο οίνος έφθασε στου Κύκλωπα τις φρένες, τότε του μίλησα εγώ κι είπα λόγια μειλίχια: “Κύκλωπα, το εξακουστό μου όνομα συ ρωτάς;
Θα σου το ειπώ, μα δώσε μου το δώρο που υποσχέθηκες. Το όνομά μου είναι Κανείς. Κανένα με φωνάζουν η μάνα κι ο πατέρας μου κι οι σύντροφοί μου όλοι”.
Έτσι είπα, και μου απάντησε με άσπλαχνη καρδιά: “Απ’ τους συντρόφους τελευταίο εγώ θα φάγω τον Κανένα, τους άλλους θα τους φάγω πριν, κι αυτό είναι το δώρο σου”.
Είπε, κι έπεσε ύπτιος γέρνοντας και κατόπιν έγειρε τον παχύ αυχένα του στα πλάγια, και ύπνος τον πήρε και τον δάμασε. Κι από τον φάρυγγα έβγαινε οίνος και κρέας ανθρώπινο. Κι οινοβαρύς ρευόταν».
Στη δική μας, πικρή ιστορία, οι ρόλοι αλλαγμένοι αλλά τα υλικά του μύθου ίδια. Κύκλωπας Πολύφημος είμαστε εμείς, το κοινωνικό σώμα με το περιορισμένο οπτικό πεδίο. Παιδιά Θεού μεν, αλλά αποκομμένα, αποξενωμένα από Εκείνον.
Βρισκόμαστε κλεισμένοι και απανθρωπισμένοι στο ανήλιαγο σπήλαιο μιας εικονικής πραγματικότητας. Στον ρόλο του Οδυσσέα η εξουσιαστική υπερδομή.
Ακόμα κι αυτό το στενό οπτικό πεδίο που μας έχει απομείνει ενοχλεί την εξουσία και θέλει να το μηδενίσει, να το ακυρώσει, να τυφλώσει τον μοναδικό οφθαλμό μας. Εκεί ακριβώς αρχίζει να παίζει τον ρόλο του ο εκάστοτε Κανένας. Τότε αρχίζουν τα… κεράσματα.
Αυτό που μας κερνά ο δόλιος, πολυμήχανος Οδυσσεύς της εξουσίας είναι παραπλανητικές εντυπώσεις (ιδού η αντιστοιχία με τα ανθρώπινα κρέατα και τον υπναγωγό οίνο του αυθεντικού έπους). Θέλει να μας κοιμίσει η εξουσία και μας μεθά με άρτους και θεάματα. Εμφανίζει τον Κανένα για να ενθουσιάσει κάθε έναν.
Θίασοι ποικιλιών παρελαύνουν από τηλεοπτικούς δέκτες και οθόνες φορητών τηλεφώνων και υπολογιστών. Από εκεί ρέουν ποταμηδόν τα λύματα της ηθικής σήψεως, που τα καταναλώνουμε όπως ο Πολύφημος τις σάρκες των ανθρώπων και το κρασί του Οδυσσέα.
Παραδομένοι στον αδιατάρακτο ύπνο όπου μας έριξε η πλανεύτρα προπαγάνδα, ετοιμαζόμαστε να δεχτούμε το τελειωτικό χτύπημα.
Κι ένα επιπλέον κακό αυτού του τέλους είναι ότι ουδείς Όμηρος θα υπάρξει στον καιρό μας για να απαθανατίσει έμμετρα ή με πεζό λόγο τις άχαρες περιπέτειές μας.
*Ομήρου Οδύσσεια, έμμετρη μετάφραση με διατήρηση των περισσοτέρων ομηρικών λέξεων, Κώστας Δούκας, εκδόσεις Αιγηΐς, Πειραιάς: 2017, σελ. 313
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου