ΡΑΓΔΑΙΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ: ΟΙ ΗΠΑ ΥΠΟΧΩΡΟΥΝ, ΖΗΤΟΥΝ ΕΠΕΙΓΟΝΤΩΣ DEAL ΜΕ ΙΡΑΝ - ΓΙΑ ΠΡΩΤΗ ΦΟΡΑ Ο VANCE ΔΕΧΕΤΑΙ ΤΟΝ ΕΜΠΛΟΥΤΙΣΜΟ ΟΥΡΑΝΙΟΥ
Για πρώτη φορά οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν φαίνεται πλέον να απαιτούν κατ' ανάγκην τον απόλυτο μηδενισμό κάθε ιρανικής δυνατότητας εμπλουτισμού ουρανίου, αλλά μια «ουσιαστική» μείωσή της
Το ιρανικό θρίλερ έχει ακόμη πολλά επεισόδια και ανατροπές.
Η Ουάσιγκτον εμφανίζεται ξανά έτοιμη να συζητήσει με την Τεχεράνη.
Αυτή τη φορά, μάλιστα, οι δηλώσεις του Αμερικανού αντιπροέδρου J.D. Vance αφήνουν ένα μικρό αλλά ουσιαστικό περιθώριο ερμηνείας: οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν φαίνεται πλέον να απαιτούν κατ' ανάγκην τον απόλυτο μηδενισμό κάθε ιρανικής δυνατότητας εμπλουτισμού ουρανίου, αλλά μια «ουσιαστική» μείωσή της.
Θα μπορούσε να είναι η πρώτη χαραμάδα για μια νέα συμφωνία.
Θα μπορούσε όμως να είναι και ακόμη ένας κύκλος μιας αμερικανικής πολιτικής που επί χρόνια απαιτεί από το Ιράν αποδείξεις καλής πίστης, ενώ η ίδια η Ουάσιγκτον έχει συμβάλει αποφασιστικά στην κατάρρευση της εμπιστοσύνης πάνω στην οποία θα μπορούσε να οικοδομηθεί οποιαδήποτε συμφωνία.
Ο Vance δήλωσε στο Reuters ότι το Ιράν πρέπει να μειώσει ουσιαστικά την ικανότητά του στον εμπλουτισμό ουρανίου προκειμένου να αποδείξει ότι δεν επιδιώκει πυρηνικό όπλο και να δημιουργηθούν οι συνθήκες για τον τερματισμό του πολέμου.
Έθεσε μάλιστα το ερώτημα με τον πλέον άμεσο τρόπο: εάν η Τεχεράνη δεν επιθυμεί πυρηνικό όπλο, γιατί χρειάζεται ουράνιο εμπλουτισμένο στο 60%;
Το ερώτημα είναι εύλογο.
Αλλά δεν είναι το μοναδικό που πρέπει να τεθεί.
Από την πλευρά του ο Donald Trump αναφερόμενος στο ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα υποστήριξε ότι η πολιτική του απέτρεψε μια εξέλιξη που θα μπορούσε, όπως είπε, να οδηγήσει ακόμη και στην «ολοκληρωτική καταστροφή του κόσμου».
Ο Αμερικανός πρόεδρος επανέλαβε ότι το Ιράν «δεν θα αποκτήσει ποτέ πυρηνικό όπλο», παρουσιάζοντας αυτή τη δέσμευση ως μία από τις σημαντικότερες επιτυχίες της κυβέρνησής του
Η Ουάσιγκτον ξεχνά το 2018
Το μεγαλύτερο πρόβλημα της αμερικανικής επιχειρηματολογίας είναι ότι παρουσιάζει την πυρηνική αντιπαράθεση σαν να ξεκίνησε σήμερα.
Δεν ξεκίνησε σήμερα.
Το 2015 το Ιράν είχε υπογράψει μαζί με τις μεγάλες δυνάμεις το JCPOA, μια συμφωνία που περιόριζε δραστικά το πυρηνικό του πρόγραμμα με αντάλλαγμα χαλάρωση των κυρώσεων.
Το 2018, όμως, ο Donald Trump απέσυρε μονομερώς τις Ηνωμένες Πολιτείες από τη συμφωνία.
Αυτό το γεγονός βρίσκεται στον πυρήνα της σημερινής ιρανικής δυσπιστίας.
Η Ουάσιγκτον ζητά σήμερα από την Τεχεράνη να αποδείξει ότι οι δεσμεύσεις της είναι αξιόπιστες.
Η Τεχεράνη, από την πλευρά της, μπορεί να απαντήσει με ένα εξίσου δύσκολο ερώτημα: τι αξία έχει μια νέα συμφωνία με τις Ηνωμένες Πολιτείες, εάν μια επόμενη αμερικανική κυβέρνηση μπορεί απλώς να την εγκαταλείψει;
Αυτό είναι το πολιτικό κενό που η αμερικανική πλευρά δεν έχει καταφέρει να γεφυρώσει.
Το 60% και το πυρηνικό όπλο
Η σημερινή κατάσταση είναι ασφαλώς σοβαρή.
Το Ιράν έχει εμπλουτίσει ουράνιο έως 60%, επίπεδο πολύ υψηλότερο από εκείνο που απαιτείται για τα περισσότερα ειρηνικά πυρηνικά προγράμματα και σημαντικά πιο κοντά στο περίπου 90% που θεωρείται επίπεδο οπλικής χρήσης.
Όμως υπάρχει μια κρίσιμη λεπτομέρεια.
Στην αξιολόγησή του τον Μάιο του 2025, ο Διεθνής Οργανισμός Ατομικής Ενέργειας δεν είχε εντοπίσει αξιόπιστες ενδείξεις ότι το Ιράν διέθετε ένα δομημένο πρόγραμμα κατασκευής πυρηνικού όπλου.
Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν υφίσταται κίνδυνος ούτε ότι οι δραστηριότητες εμπλουτισμού δεν προκαλούν ανησυχία.
Σημαίνει, όμως, ότι άλλο πράγμα είναι η απόκτηση τεχνικής δυνατότητας και άλλο η αποδεδειγμένη πολιτική απόφαση κατασκευής βόμβας.
Η διαφορά είναι θεμελιώδης.
Και εδώ η Ουάσιγκτον συχνά θολώνει τα όρια μεταξύ των δύο.
Ο Vance αφήνει παράθυρο ανοιχτό, ο Rubio θέλει να το κλείσει
Οι τελευταίες δηλώσεις του J.D. Vance έχουν ενδιαφέρον ακριβώς επειδή δεν μιλά για μηδενικό εμπλουτισμό.
Ζητά μια «ουσιαστική» μείωση της δυνατότητας εμπλουτισμού.
Αυτό αφήνει θεωρητικά χώρο για συμβιβασμό.
Την ίδια στιγμή, όμως, ο Marco Rubio χρησιμοποιεί πολύ αυστηρότερη γλώσσα.
Από την Αθήνα δήλωσε ότι το Ιράν «δεν μπορεί να έχει πυρηνικό όπλο», χωρίς ωστόσο να διευκρινίσει ποιο επίπεδο εμπλουτισμού θα ήταν διατεθειμένες να αποδεχθούν οι Ηνωμένες Πολιτείες.
Η φαινομενική αυτή ασάφεια είναι μέρος του προβλήματος.
Για να υπάρξει σοβαρή διαπραγμάτευση, η Τεχεράνη πρέπει να γνωρίζει τι ακριβώς ζητά η Ουάσιγκτον.
Μηδενικό εμπλουτισμό;
Περιορισμένο εμπλουτισμό υπό αυστηρό έλεγχο;
Παράδοση των αποθεμάτων υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου;
Ή ένα ευρύτερο πακέτο που θα συνδέει το πυρηνικό πρόγραμμα με κυρώσεις, Hormuz και περιφερειακή ασφάλεια;
Χωρίς σαφή απάντηση, η αμερικανική πολιτική κινδυνεύει να εμφανίζεται περισσότερο ως συνεχώς μεταβαλλόμενος κατάλογος απαιτήσεων παρά ως βάση συμφωνίας.
Η Τεχεράνη δεν συζητά μόνο για φυγοκεντρητές
Και αυτό οδηγεί στη μεγαλύτερη διαφορά μεταξύ των δύο πλευρών.
Για τις Ηνωμένες Πολιτείες, το πυρηνικό πρόγραμμα βρίσκεται στο κέντρο των διαπραγματεύσεων.
Για το Ιράν, η σύγκρουση έχει πλέον πολύ ευρύτερο χαρακτήρα.
Ο Abbas Araghchi έχει δηλώσει ότι μόνο διαπραγματεύσεις βασισμένες στη «δικαιοσύνη και την ισοτιμία» μπορούν να τερματίσουν τον πόλεμο, αποκλείοντας τόσο μια στρατιωτική λύση όσο και μια στρατηγική νέων κυρώσεων.
Παράλληλα έχει δηλώσει ότι το Ιράν παραμένει έτοιμο τόσο για διπλωματία όσο και για νέα στρατιωτική αντιπαράθεση.
Ο Masoud Pezeshkian εμφανίζεται πολύ πιο δύσπιστος.
Έχει χαρακτηρίσει ουσιαστικά τις συνομιλίες με τις Ηνωμένες Πολιτείες χωρίς νόημα, υποστηρίζοντας ότι η Τεχεράνη έχει δεχθεί επιθέσεις έπειτα από προηγούμενες διαπραγματευτικές προσπάθειες και κατηγορώντας την Ουάσιγκτον ότι ο πραγματικός της στόχος είναι η ανατροπή της ιρανικής πολιτικής τάξης.
Αυτή είναι η ιρανική κυβερνητική θέση και όχι ανεξάρτητα αποδεδειγμένο κίνητρο της αμερικανικής πολιτικής.
Όμως η καχυποψία είναι πραγματική.
Και καμία συμφωνία δεν μπορεί να υπάρξει χωρίς να αντιμετωπιστεί.
Η πρόταση του Ιράν και η αμερικανική άρνηση
Σύμφωνα με τις τελευταίες αναφορές, η Τεχεράνη έχει επιχειρήσει να συνδέσει το πυρηνικό ζήτημα με ένα ευρύτερο πακέτο αποκλιμάκωσης.
Οι ιρανικές προτάσεις περιλαμβάνουν άρση της αμερικανικής πίεσης στις ιρανικές εξαγωγές πετρελαίου, χαλάρωση του αποκλεισμού, διευθέτηση του ζητήματος των δεσμευμένων ιρανικών περιουσιακών στοιχείων και αποκατάσταση της ομαλής ναυσιπλοΐας στα Στενά του Hormuz.
Ο Araghchi έχει δηλώσει ότι, εφόσον γίνουν δεκτοί οι όροι της Τεχεράνης και αρθεί ο αμερικανικός αποκλεισμός, το Hormuz θα μπορούσε να ανοίξει πλήρως μέσα σε επτά ημέρες.
Η κυβέρνηση Trump απέρριψε το ιρανικό πακέτο.
Αυτό ακριβώς είναι το σημείο στο οποίο η αμερικανική στρατηγική δέχεται τη μεγαλύτερη κριτική.
Η Ουάσιγκτον ζητά πυρηνικές παραχωρήσεις πριν αντιμετωπίσει τα ζητήματα τα οποία η Τεχεράνη θεωρεί υπαρξιακά: κυρώσεις, εξαγωγές πετρελαίου, αποκλεισμό, περιουσιακά στοιχεία και στρατιωτική σύγκρουση.
Με άλλα λόγια, κάθε πλευρά ζητά από την άλλη να κάνει πρώτη το βασικό βήμα.
Το Hormuz αποκαλύπτει τα όρια της αμερικανικής πίεσης
Η αμερικανική κυβέρνηση έχει υποστηρίξει ότι το Ιράν έχει χάσει τον πλήρη έλεγχο των Στενών του Hormuz.
Τα δεδομένα δείχνουν πράγματι σημαντική ανάκαμψη των εξαγωγών.
Σύμφωνα με το Reuters, οι πετρελαϊκές εξαγωγές των κρατών του Κόλπου —χωρίς το Ιράν— έφθασαν τον Σεπτέμβριο σε περισσότερο από 81% των προπολεμικών επιπέδων.
Παράλληλα, στοιχεία της Kpler δείχνουν ότι η περιοχή έχει δημιουργήσει εναλλακτικές διαδρομές: περίπου 40% του αργού πλέον παρακάμπτει το Hormuz, έναντι 17% πριν από τον πόλεμο.
Αυτό όμως δεν σημαίνει επιστροφή στην κανονικότητα.
Οι επιθέσεις σε πλοία συνεχίζονται, το κόστος ασφάλισης και μεταφοράς παραμένει εξαιρετικά υψηλό και μεγάλο μέρος του εμπορίου λειτουργεί μέσα από περίπλοκα συστήματα μεταφόρτωσης και παρακάμψεων.
Η Ουάσιγκτον μπορεί λοιπόν να υποστηρίζει ότι η στρατηγική πίεσης περιόρισε το ιρανικό πλεονέκτημα.
Δεν μπορεί όμως εύκολα να ισχυριστεί ότι έλυσε το πρόβλημα.
Το Ιράν προειδοποιεί: Θα κλείσουμε και τις εναλλακτικές διαδρομές γύρω από το Hormuz
Την ίδια στιγμή η ένταση στα Στενά του Hormuz ανεβαίνει επικίνδυνα, καθώς το Ιράν προειδοποιεί ότι θα κλείσει και τις διαδρομές κοντά στις ακτές του Ομάν που χρησιμοποιούνται για την παράκαμψη των ιρανικά ελεγχόμενων υδάτων.
Ο Mohammadreza Naqdi, σύμβουλος των Φρουρών της Επανάστασης, δήλωσε ότι οι λεγόμενες «παράνομες διαδρομές» θα αποκλειστούν σύντομα, υποστηρίζοντας παράλληλα ότι το Hormuz βρίσκεται ήδη υπό πλήρη ιρανικό έλεγχο.
Τάνκερ δέχθηκε πολλαπλά πλήγματα βόρεια του Κατάρ, υπάρχουν τραυματίες
Νέο σοβαρό περιστατικό ασφαλείας καταγράφηκε στα ύδατα του Περσικού Κόλπου, καθώς δεξαμενόπλοιο φέρεται να χτυπήθηκε από πολλαπλά βλήματα περίπου 51 ναυτικά μίλια βόρεια του Madinat ash Shamal, στο Κατάρ.
Σύμφωνα με την υπηρεσία United Kingdom Maritime Trade Operations (UKMTO), το πλοίο δέχθηκε πολλαπλά πλήγματα, ενώ υπάρχουν αναφορές για τραυματίες.
Μέχρι στιγμής δεν έχουν δοθεί περισσότερες λεπτομέρειες για την κατάσταση των μελών του πληρώματος, την ταυτότητα του δεξαμενόπλοιου ή την προέλευση των βλημάτων.
Η UKMTO αποτελεί έναν από τους βασικούς μηχανισμούς παρακολούθησης και ενημέρωσης για περιστατικά ναυτικής ασφάλειας στη Μέση Ανατολή και στον Ινδικό Ωκεανό, συλλέγοντας αναφορές από πλοία και ναυτιλιακές εταιρείες.
Πίεση χωρίς έξοδο
Εδώ βρίσκεται τελικά η αντίφαση της αμερικανικής πολιτικής.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες επιθυμούν ένα Ιράν χωρίς πυρηνικό όπλο.
Πρόκειται για στόχο που συμμερίζονται πολλές κυβερνήσεις.
Αλλά η στρατηγική που ακολούθησε η Ουάσιγκτον επί χρόνια δεν έχει εξαλείψει την ιρανική πυρηνική δυνατότητα.
Αντίθετα, μετά την κατάρρευση του JCPOA, το επίπεδο εμπλουτισμού αυξήθηκε θεαματικά.
Οι κυρώσεις δεν έφεραν τελική συμφωνία.
Η στρατιωτική πίεση δεν επέβαλε πολιτική λύση.
Η πίεση στο Hormuz δεν αποκατέστησε πλήρως την ασφάλεια.
Και η απαίτηση για νέες ιρανικές παραχωρήσεις συναντά τώρα ένα θεμελιώδες πρόβλημα αξιοπιστίας: γιατί να πιστέψει η Τεχεράνη ότι μια νέα συμφωνία θα επιβιώσει εκεί όπου η προηγούμενη δεν επιβίωσε;
Αυτό δεν αθωώνει το Ιράν για την επιλογή του να εμπλουτίζει ουράνιο στο 60% ούτε εξαφανίζει τις ανησυχίες για το πυρηνικό του πρόγραμμα.
Αλλά εξηγεί γιατί η αμερικανική θέση «κάντε πρώτα αυτό που ζητάμε και μετά θα συζητήσουμε» δύσκολα μπορεί να αποτελέσει από μόνη της βιώσιμη διπλωματική στρατηγική.
Εάν η δήλωση του Vance σημαίνει πραγματικά ότι η Ουάσιγκτον είναι πλέον διατεθειμένη να αποδεχθεί έναν αυστηρά περιορισμένο και ελεγχόμενο ιρανικό εμπλουτισμό, τότε υπάρχει ένα παράθυρο.
Για να ανοίξει όμως πραγματικά, οι Ηνωμένες Πολιτείες θα πρέπει να κάνουν κάτι περισσότερο από το να παρουσιάζουν νέους όρους στην Τεχεράνη.
Θα πρέπει να εξηγήσουν τι προσφέρουν οι ίδιες.
Διότι μια συμφωνία δεν είναι παράδοση του ενός μέρους στους όρους του άλλου.
Και ύστερα από την εγκατάλειψη της συμφωνίας του 2015, χρόνια κυρώσεων και έναν νέο πόλεμο, το μεγαλύτερο έλλειμμα μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης ίσως δεν είναι πλέον το ουράνιο.
Είναι η εμπιστοσύνη.
Paknejad (Πρώην υπουργός Πετρελαίου Ιράν): Ο Trump λέει ψέματα, η παραίτησή μου δεν έχει σχέση με την πίεση των ΗΠΑ
Ο πρώην υπουργός Πετρελαίου του Ιράν απέρριψε κατηγορηματικά τους ισχυρισμούς του Donald Trump ότι η παραίτησή του συνδέεται με την πίεση που ασκούν οι Ηνωμένες Πολιτείες στην ιρανική πετρελαϊκή βιομηχανία.
Σε δημόσια τοποθέτησή του, ο Mohsen Paknejad τόνισε ότι η αποχώρησή του από το υπουργείο «δεν έχει καμία σχέση με τους ψευδείς ισχυρισμούς του Trump», επιχειρώντας να αποσυνδέσει πλήρως την προσωπική του απόφαση από την αμερικανική πολιτική κυρώσεων.
Ο ίδιος υπενθύμισε ότι βρέθηκε στο στόχαστρο αμερικανικών κυρώσεων μόλις λίγους μήνες μετά την ανάληψη των καθηκόντων του.
Παρ’ όλα αυτά, υποστήριξε ότι η παραγωγή και οι εξαγωγές ιρανικού πετρελαίου συνεχίστηκαν, χάρη —όπως ανέφερε— στις προσπάθειες των εργαζομένων του ενεργειακού τομέα, παρά το καθεστώς κυρώσεων και περιορισμών.
Η δήλωσή του επιχειρεί ουσιαστικά να αντικρούσει την εικόνα που προβάλλει η Ουάσιγκτον ότι η στρατηγική της «μέγιστης πίεσης» έχει προκαλέσει εσωτερική αποσταθεροποίηση στον ιρανικό ενεργειακό μηχανισμό.
«Είναι φυσικό να καταφεύγουν σε τέτοιους ψευδείς ισχυρισμούς», ανέφερε χαρακτηριστικά ο Paknejad, αποδίδοντας τις σχετικές δηλώσεις στην προσπάθεια των Ηνωμένων Πολιτειών να παρουσιάσουν ως επιτυχία της πολιτικής τους εξελίξεις που, σύμφωνα με τον ίδιο, δεν συνδέονται με τις αμερικανικές πιέσεις.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου