ΟΙ ΗΠΑ ΣΤΟ ΦΑΣΜΑ ΤΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΗΤΤΑΣ;
Γράφει ο Γιάννης Χουβαρδάς PhD© Διεθνολόγος-Πολιτικός Επιστήμονας
Οι εξελίξεις μετά την εκεχειρία επιβεβαιώνουν το αδιέξοδο των ΗΠΑ στην επίθεση τους στο Ιράν.
Ο ναυτικός αποκλεισμός και το «Σχέδιο Ελευθερία» δεν ήραν τον έλεγχο του τελευταίου στο Στενό του Ορμούζ και δε το έσυραν σε μία διαπραγμάτευση που θα αγνοεί την αποδεδειγμένη πλέον ικανότητα του να πλήττει καίρια βάσεις ή υποδομές των ΗΠΑ ή των εταίρων τους στη δυτική Ασία και να επιβιώνει των βομβαρδισμών τους.
Αντίθετα, το αρνητικό status quo για τις ΗΠΑ που ανέδειξε ο πόλεμος δείχνει να σταθεροποιείται.
Το Ιράν οχυρώνει την αναβαθμισμένη θέση του. Διαφοροποιεί τις οδούς εμπορίου και εφοδιασμού του προς Κασπία, κεντρική Ασία, και τα χωρικά ύδατα χωρών στη νότια Ασία. Διευρύνει τον έλεγχο και την οικονομική εκμετάλλευση του Ορμούζ.
Τονίζει τις στρατιωτικές του ικανότητες, προβάλλοντας τη δυνατότητα ταχείας αναπλήρωσης του μεγάλου αποθέματος του σε δρώνους και πυραύλους, αλλά και τα αχρησιμοποίητα ακόμη μέσα που διαθέτει.
Έπληξε πλοία των ΗΠΑ και υποδομές των ΗΑΕ κατά την εξέλιξη του «Σχεδίου Ελευθερία», όταν σύμμαχοι αυτών των χωρών (Σαουδική Αραβία) αρνούνταν να το υποστηρίξουν.
Ενισχύει την εσωτερική συνοχή και τα διεθνή του ερείσματα, ιδίως την σχέση με Κίνα και Ρωσία, αξιοποιώντας την πολεμική του αντοχή, την ικανότητα του να «ματώσει» τις ΗΠΑ και το Ισραήλ, αλλά και την επιρροή του στις τιμές και στην προσφορά κρίσιμων πρώτων υλών. Σε αυτή τη βάση, οι πρώτες αρνητικές στρατηγικές συνέπειες του πόλεμου γίνονται ορατές για τις ΗΠΑ.
Η διεθνής οικονομία υποφέρει. Οι περιορισμοί στην κίνηση και η πληρωμή διοδίων στο Ορμούζ, αλλά και η καταστροφή υποδομών και η αδρανοποίηση παραγωγικών δυνάμεων στη δυτική Ασία μειώνουν την προσφορά κρίσιμων υλικών στην παραγωγή ενέργειας (πετρέλαιο, φυσικό αέριο), λιπασμάτων (ουρία) και υψηλής τεχνολογίας (ήλιο, βρώμιο), αυξάνουν τα ασφάλιστρα στις μεταφορές από την περιοχή, στρέφουν τις ροές εμπορίου σε μεγαλύτερες διαδρομές.
Το αποτέλεσμα είναι η άνοδος των τιμών, η έλλειψη πρώτων υλών ή ημιτελών προϊόντων και η εξάντληση στρατηγικών αποθεμάτων. Ως συνέπεια οι ρυθμοί ανάπτυξης μειώνονται διεθνώς.
Ωστόσο το μέγεθος του προβλήματος διαφέρει σε κάθε χώρα. Ο κίνδυνος της κρίσης μεγαλώνει για όσες βασίζονται σε κλάδους, με μεγάλη υπερσυσσώρευση κεφαλαίου (ΗΠΑ: Τεχνητή νοημοσύνη. ΕΕ: Τράπεζες) ή είναι ευάλωτοι στις διεθνείς εξελίξεις (Ελλάδα: Ναυτιλία, Τουρισμός), αλλά για και για όσες εξαρτώνται από την εισαγωγή σχετικών πρώτων υλών και κρίνονται εχθρικές από το Ιράν (ΕΕ: υ/α).
Στην πρώτη περίπτωση η καπιταλιστική ανάπτυξη υπονομεύεται από τις αναπόφευκτες απόπειρες τιθάσευσης του πληθωρισμού. Τα πολιτικά μέτρα (μείωση φόρων) κοστίζουν δημοσιονομικά. Τα «παίγνια» στα χρηματιστήρια (τεχνητή προσφορά) παράγουν «φούσκες». Ο περιορισμός της κυκλοφορίας χρήματος (αύξηση επιτοκίων) το κάνει πιο ακριβό.
Αντίστοιχα στη δεύτερη περίπτωση ο κίνδυνος απορρέει από τις πενιχρές δυνατότητες αντιμετώπισης του πληθωρισμού και την έλλειψη σχετικών πρώτων υλών. Αντίθετα οι χώρες εξαγωγείς (εκτός δυτικής Ασίας) των τελευταίων (Ρωσία: Υ/α) ή όσων η οικονομία βρίσκεται σε μικρότερα επίπεδα «υπερθέρμανσης» (Κίνα: ρυθμοί ανάπτυξης) υποφέρουν λιγότερο.
Οι πρώτες εξασφαλίζουν έσοδα, μειώνοντας τις ζημιές από τον πληθωρισμό. Οι δεύτερες διαθέτουν μεγαλύτερα περιθώρια δράσης για τον έλεγχο του. Τέλος όσες έχουν καλές σχέσεις με το Ιράν διατηρούν κάποια τροφοδοσία μέσω του Ορμούζ. Έτσι, η οικονομική θέση της ΕΕ και των ΗΠΑ γίνεται δυσκολότερη.
Επίσης πλήττεται η δυναμική του θαλάσσιου εμπορίου. Τα διόδια ή η άρνηση πρόσβασης σε σημεία πνιγμού και ωκεανούς καθίστανται «μόδα».
Η κρίση στο Ορμούζ και ο αποκλεισμός του Ιράν είναι ένα ακόμη επεισόδιο αύξουσας σημασίας σε μία αλυσίδα με προηγούμενους «κρίκους» την κρίση σε Σουέζ και Μπαμπ Ελ-Μαντέπ, την έξωση της Κίνας από τη διώρυγα του Παναμά, τους αποκλεισμούς Κούβας και Βενεζουέλας και το κυνήγι του σκιώδους Ρωσικού στόλου σε ανοιχτές θάλασσες, και με πιο πιθανό επόμενο την επιβολή διοδίων ή/και μία κρίση στο Στενό της Μαλάκα.
Η ναυσιπλοΐα γίνεται πλέον μία ριψοκίνδυνη και ακριβή υπόθεση.
Ακόλουθα τα κράτη κινούνται για την προστασία του εμπορίου τους. Ως άμεση λύση επιλέγουν τη συνδιαλλαγή με τους «ελεγκτές» της θαλάσσιας κυκλοφορίας, προτιμώντας να δεθούν στο «άρμα» κάποιων ή μία ισορροπημένη στάση στις διαμάχες τους.
Εξού οι διμερείς συνεννοήσεις του Ιράν στο Ορμούζ και η συμμόρφωση κρατών στο δυτικό ημισφαίριο με απαιτήσεις των ΗΠΑ. Παράλληλα ωφελείται το χερσαίο και παράκτιο εμπόριο.
Αυτό δείχνει η νέα σιδηροδρομική σύνδεση Ιράν-Κίνας, οι έξι νέοι διάδρομοι Πακιστάν-Ιράν και η σύνδεση τους με λιμένες του πρώτου, ο εντεινόμενος εφοδιασμός του Ιράν από την Κασπία, η μεταφορά Ιρανικού πετρελαίου στην Ινδία μέσω θαλάσσιων ζωνών του Πακιστάν.
Το αποτέλεσμα είναι η ώθηση και μεγαλύτερη συγχώνευση των BRI και INSTC, και έτσι η ένταση της ολοκλήρωσης της Ευρασίας γύρω από τις Κίνα και Ρωσία. Συνακόλουθα, το εμπόριο διολισθαίνει εκτός ελέγχου ναυτικής ισχύος των ΗΠΑ, η οποία συνεχίζει να κυριαρχεί στους ωκεανούς.
Ωστόσο απειλές ανακύπτουν και για την τελευταία. Η αποτυχία στο Ορμούζ συνδυαστικά με την πειρατική δράση των ΗΠΑ σε Αραβική Θάλασσα και δυτικό ημισφαίριο τονίζουν την αδυναμία και αναξιοπιστία τους ως εγγυητή της ελεύθερης ναυσιπλοΐας.
Ακόλουθα εταίροι και ανταγωνιστές τους πιέζονται να αυξήσουν τη ναυτική τους ισχύ. Οι πρώτοι για να απεξαρτηθούν και οι δεύτεροι για να αντιμετωπίσουν τις ΗΠΑ. Άλλωστε η θάλασσα θα παραμείνει μακροπρόθεσμα ο κύριος αγωγός του διεθνούς εμπορίου.
Σε αυτή τη βάση η ναυτική άνοδος της Κίνας «συναντά» σχέδια Ευρωπαϊκών κρατών για την ανάπτυξη δύναμης της ΕΕ στο Ορμούζ μετά τη λήξη του πολέμου, αλλά και τη θέληση του Ιράν να μοιραστεί την «τεχνογνωσία» του στην αντιμετώπιση της αεροναυτικής ισχύος των ΗΠΑ με τον Οργανισμό Συνεργασίας της Σαγκάης.
Συνεπώς, οι διεργασίες εξισορρόπησης των ΗΠΑ στον πιο κρίσιμο ίσως πυλώνα της διεθνούς πρωτοκαθεδρίας τους επιταχύνονται.
Πρόσθετα αλλάζουν οι δυναμικές στην ενεργειακή τροφοδοσία. Οι εισαγωγείς ενέργειας υποφέρουν από τους περιορισμούς κυκλοφορίας και τα διόδια στο Ορμούζ. Επείγονται για τη συνέχιση της ροής LNG και πετρελαίου από το Στενό και αναζητούν παρόχους εκτός Περσικού Κόλπου.
Ακόλουθα η βιομηχανία υ/α αυξάνει τα κέρδη της σε ΗΠΑ και Ρωσία. Μάλιστα ο Ρωσικός καπιταλισμός ευνοείται γενικά στην ανάπτυξη και στην τεχνολογική πρόοδο του, καθώς εξαρτάται από την ανάπτυξη της τελευταίας.
Αντίθετο όμως είναι το αποτέλεσμα για τον καπιταλισμό των ΗΠΑ. Η ανάπτυξη του, η παραμονή του στην κορυφή της τεχνίτης νοημοσύνης, και η ενσωμάτωση αυτής στο σύνολο της οικονομίας (εκμοντερνισμός) απαιτούν προσιτές τιμές ενέργειας.
Αντίστοιχα η Κίνα ως εισαγωγέας υ/α δέχεται σχετικά μικρότερη πίεση από τις εξελίξεις. Η ανάπτυξη της οικονομίας και η πορεία ανόδου της προς την κορυφή της υψηλής τεχνολογίας είναι καλύτερα θωρακισμένες.
Ο Κινεζικός καπιταλισμός διαθέτει μεγάλα αποθέματα υ/α σε αποθήκες. Διατηρεί ορισμένες εισαγωγές μέσω Ορμούζ (συνεννοήσεις με ΗΠΑ, συνεργασία με Ιράν). Προηγείται διεθνώς στον εκμοντερνισμό. Πρόσθετα οι εξελίξεις αναθερμαίνουν διεθνώς τη διάθεση για απεξάρτηση από τους υ/α, την «πράσινη» στροφή.
Η Κίνα είναι οδηγός της κούρσας, προηγούμενη και στους εκμοντερνισμούς που την πλαισιώνουν. Έτσι, η τεχνολογική υπεροχή των ΗΠΑ διεθνώς γίνεται πιο ευάλωτη, άμεσα και μεσοπρόθεσμα.
Επιπλέον μεταβάλλεται η ισορροπία ισχύος στη Μέση Ανατολή. Η Σαουδική Αραβία (ηγέτης ΟΠΕΚ) και οι εταίροι της μετατοπίζονται σε λογικές συνεννόησης με τo Ιράν, αξιολογώντας ως απειλή στη θέση τους στο ιμπεριαλιστικό σύστημα τη συνέχιση της πολεμικής κατάστασης. Ισραήλ και ΗΑΕ συντονίζονται υπέρ του πολέμου, κρίνοντας ως απειλή τον τερματισμό του από τις ΗΠΑ.
Το Ιράν ανακτά μέρος της χαμένης επιρροής του, καθώς μία φιλική κυβέρνηση προέκυψε στο Ιράκ και η Χεσμπολά ισχυροποιείται στο Λίβανο καθηλώνοντας το Ισραήλ. Μία μεταστροφή στην στρατιωτική παρουσία των ΗΠΑ από τον Κόλπο προς το Ισραήλ καταγράφεται ήδη. Το αποτέλεσμα είναι η υπονόμευση της κεντρικής θέσης τους στην «ασφάλεια» της περιοχής.
Το κενό καλύπτει μία νέα διακριτά λιγότερο Αμερικανοκεντρική αρχιτεκτονική. Ως πυρηνικά στοιχεία της ανακύπτουν οι εντεινόμενες κινήσεις εξισορρόπησης μεταξύ συμμάχων των ΗΠΑ, οι διμερείς συμφωνίες και τα περιφερειακά σχήματα συνεργασίας, η ενισχυμένη θέση άλλων μεγάλων δυνάμεων.
Ξεχωρίζουν οι αναφορές για τη συμμετοχή της Κίνας στη ναυτική δύναμη που θα εγγυάται την όποια συμφωνία προκύψει για το Ορμούζ και για τη σύγκλιση της με τις ΗΠΑ στην ανάγκη αποστρατιωτικοποίησης του, η ανάδειξη Ρωσίας και Κίνας ως πιθανών υποδοχέων του εμπλουτισμένου ουρανίου του Ιράν, οι συμφωνίες αυτού με το Ομάν, η σύνοδος Πακιστάν, Σαουδικής Αραβίας, Αίγυπτου, Τουρκίας, η όξυνση της διαμάχης ΗΑΕ- Σαουδικής Αραβίας (εξελίσσεται ήδη σε Κέρας Αφρικής, Υεμένη, Σουδάν) με το Ριάντ να στρέφει προς τον
Άξονα Κατάρ-Πακιστάν-Τουρκία και το Αμπού-Ντάμπι να αποχωρεί από τον ΟΠΕΚ. Σε αυτή τη βάση, O IMEC και η χρήση του δολαρίου στο εμπόριο πετρελαίου χάνουν σημαντικά στηρίγματα. Η επιρροή των ΗΠΑ στις εφοδιαστικές οδούς και η θέση του δολαρίου ως διεθνές αποθεματικό τίθενται υπό νέα πίεση.
Τέλος διαμορφώνονται νέες ισορροπίες ανάμεσα στις μεγάλες δυνάμεις. Οι στρατιωτικές ικανότητες των ΗΠΑ περιορίζονται. Η σπατάλη και καταστροφή υλικού στη δυτική Ασία είναι σημαντική.
Η αναπλήρωση του αξιολογείται ως δαπανηρή και χρονοβόρα. Η ανάγκη κάλυψης κενών εκεί μειώνει το αποτύπωμα τους σε Ευρώπη, Ινδοειρηνικό. Επίσης ενισχύεται η διαπραγματευτική θέση των Κίνα, Ρωσία.
Οι ΗΠΑ ζητούν τη συνδρομή τους για την επίτευξη συμφωνίας με το Ιράν, προσφέροντας υποχωρήσεις σε άλλα πεδία. Αυτές σχετίζονται με την Ταϊβάν, τους δασμούς και τους ημιαγωγούς όσον αφορά την Κίνα, ενώ για τη Ρωσία αφορούν την Ουκρανία, τις εξαγωγές υ/α.
Η δυναμική τους ωστόσο μετριάζεται από τη δυνατότητα και την προθυμία των δύο χωρών να επηρεάσουν το Ιράν και από την επιδίωξη των ΗΠΑ να διατηρήσουν την πλανητική πρωτοκαθεδρία. Τέλος σημαντικοί σύμμαχοι και εταίροι των ΗΠΑ διαφοροποιούνται από επιλογές τους.
Ινδία, ΕΕ, Πακιστάν, Ιαπωνία, τα ισχυρά Ευρωπαϊκά κράτη αποφεύγουν να ακολουθήσουν τις ΗΠΑ στο θέμα του Ιράν και σε άλλες κρίσιμες επιλογές της ή και επιλέγουν να δράσουν αυτόματα ή σε συνεννόηση με τους ανταγωνιστές τους. Συνεπώς, η θέση των ΗΠΑ αποδυναμώνεται περεταίρω.
Συνοψίζοντας, η αποτυχία στο Ιράν απειλεί καίριους πυλώνες της πρωτοκαθεδρίας των ΗΠΑ. Υπονομεύει την ανάπτυξη της διεθνούς οικονομίας, πιέζοντας τη διεθνή θέση και την άμεση ανάπτυξη της οικονομίας τους.
Ωθεί το διεθνές εμπόριο εκτός ελέγχου της ναυτικής ισχύος τους, προς χερσαίες (κεντροασιατικές) ή παράκτιες οδούς. Απειλεί την ναυτική κυριαρχία τους, ενισχύοντας τάσεις εξισορρόπησης της.
Πλήττει άμεσα και μεσοπρόθεσμα την τεχνολογική τους υπεροχή, καθώς η άνοδος των τιμών υ/α καθυστερεί τον «εκμοντερνισμό» της οικονομίας τους και ωθεί διεθνώς την «πράσινη μετάβαση», διαδικασία που ευνοεί την τεχνολογική άνοδο της Κίνας.
Αμφισβητεί την κεντρική θέση τους στην αρχιτεκτονική «ασφαλείας» της Μέσης Ανατολής, υπονομεύοντας τη θέση τους στις εφοδιαστικές αλυσίδες και του δολαρίου στις διεθνείς συναλλαγές.
Αποδυναμώνει τη θέση τους σε Ινδοειρηνικό, Ευρώπη, νότιο Ασία, ενισχύοντας τάσεις αυτονόμησης εταίρων και τη διαπραγματευτική ισχύ Κίνας και Ρωσίας. Ως εκ τούτων, οι ΗΠΑ φαίνεται να βρίσκονται στα όρια της τροχιάς μίας στρατηγικής ήττας.
Το διαμορφούμενο status quo αυξάνει την πίεση στην ήδη ασθμαίνουσα πρωτοκαθεδρία τους. Η απειλή στην κυριαρχία τους στην περιμετρική/παράκτια ζώνη της Ευρασίας και στα ερείσματα τους σε δρόμους προς την «ενδοχώρα» οξύνεται επικίνδυνα, θέτοντας τη βάση αμφισβήτησης, αρχικά του κεντρικού τους ρόλου στην «παγκόσμια νήσο» (Ευρασία & Αφρική), και έπειτα της ηγεμονίας τους στο δυτικό ημισφαίριο. Σε αυτό το πλαίσιο, ο ρόλος του βασικού ρυθμιστή των σχέσεων και υποθέσεων στον πλανήτη κινδυνεύει να χαθεί για τις ΗΠΑ.
Ακόλουθα το μέλλον προμηνύεται λιγότερο λαμπρό για το κεφάλαιο των ΗΠΑ. Το κέντρο βάρους της παγκόσμιας οικονομίας αναμένεται να μετατοπιστεί περεταίρω από την Αμερική και τους ωκεανούς (κυριαρχούν ο καπιταλισμός των ΗΠΑ και πολύ λιγότερο του ΗΒ και της ΕΕ) προς την «παγκόσμια νήσο (δεσπόζουν ο καπιταλισμός της Κίνας, λιγότερο της Ρωσίας).
Η έλξη των G7 στις αγορές στην περιμετρική ζώνη και σε οδούς στην ενδοχώρα της Ευρασίας κινδυνεύει από την ενίσχυση Ευρασιατικών σχεδίων. Η δυναμική των BRICS στην Αμερική μπορεί να ωφεληθεί σε βάρος των σχεδίων ολοκλήρωσης των ΗΠΑ. Ως συνέπεια, διαμορφώνονται όροι για μία στρατηγική αποδυνάμωση του Αμερικανικού καπιταλισμού.
Την ίδια ώρα μία μεγαλύτερης έντασης επίθεση στο Ιράν για την ανατροπή του status quo ενέχει μεγάλο ρίσκο. Η επιχείρηση διάσωσης του πιλότου (αν δεν αφορούσε την αρπαγή του εμπλουτισμένου ουρανίου), του αεροσκάφους των ΗΠΑ που κατέρριψε το Ιράν λίγο πριν την εκεχειρία, έδειξε τη μεγάλη τρωτότητα της στρατιωτικής τους ισχύος σε ενδεχόμενη απόπειρα κατάληψης Ιρανικών νησιών ή λιμένων.
Η αντοχή του Ιράν στα αεροπορικά πλήγματα τόνισε την ανεπαρκή αποτελεσματικότητα τους, ενώ οι «απαντήσεις» αυτού φώτισαν τους κινδύνους για τις ΗΠΑ στην περίπτωση συνέχισης/κλιμάκωσης τους. Η αποτυχία του «Σχεδίου Ελευθερία» ανέδειξε τα περιορισμένα όρια της ναυτικής τους ισχύος στο συγκεκριμένο πεδίο.
Ακόλουθα μία ουσιώδης αλλαγή του status quo, δίχως μεγάλης κλίμακας στρατιωτική επιχείρηση ή χρήση πυρηνικών, δείχνει μάλλον ανέφικτη. Ακόμα όμως και σε αυτή την περίπτωση η επιτυχία είναι σημαντικά αβέβαιη, ενώ η νίκη με διαχειρίσιμο κόστος (πολιτικό, οικονομικό, στρατιωτικό) φαντάζει επίσης αδύνατη. Έτσι, η επανέναρξη του πολέμου αναμένεται να δημιουργήσει μεγαλύτερα προβλήματα απ’ όσα θα λύσει.
Επακόλουθα οι ΗΠΑ παραμένουν μπροστά στις δύσκολες αποφάσεις (τις εκθέσαμε αρχές Απρίλη (https://www.militaire.gr/o-kindynos-apoleias-tis-mesis-anatolis-kai-to-stratigiko-adiexodo-ton-ipa/).
Μία συμφωνία με το Ιράν αναγκαστικά θα αντανακλά τη στρατιωτική αποτυχία τους και μεσοπρόθεσμα θα συμβάλλει στον ένα ή στον άλλο βαθμό στην εδραίωση του νέου status quo, δίνοντας όμως στις ΗΠΑ αναγκαίες ανάσες για να αντεπιτεθούν σε άλλα πεδία (Κούβα, Γροιλανδία) στο εγγύς μέλλον.
Μία ρητορική κήρυξη νίκης και η «εγκατάλειψη» της περιοχής θα σημάνουν τη γοργή εδραίωση του νέου status quo και την κλιμάκωση της πίεσης για άμεσες επιθέσεις αλλού. Η επανέναρξη του πολέμου ενέχει τον κίνδυνο νέας ήττας ή συνεπάγεται ένα μη διαχειρίσιμο κόστος σε περίπτωση νίκης.
Οι δύο πρώτες επιλογές σημειωτέων δεν αποκλείουν μία «χορογραφημένη» και σύντομη κλιμάκωση της έντασης ή αντίστοιχες εχθροπραξίες.
Σε κάθε περίπτωση, όμως η επιλογή θα αφορά το μικρότερο κακό για τη διεθνή πρωτοκαθεδρία τους και άμεσα ή στο κοντινό μέλλον θα οξύνει την επιθετικότητα τους. Μία συνθήκη ιδιαίτερα ευνοϊκή για την όξυνση αντιθέσεων και αντιπαραθέσεων στο εσωτερικό των ΗΠΑ.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου