ΑΠΕΛΠΙΣΙΑ ΗΠΑ - ΑΝΑΖΗΤΟΥΝ ΑΠΕΓΝΩΣΜΕΝΑ ΔΙΑΥΛΟ ΜΕ ΙΡΑΝ ΜΕΣΩ ΤΗΣ ΑΝΑΞΙΟΠΙΣΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ – ΑΓΩΝΙΩΔΕΣ ΤΗΛΕΦΩΝΗΜΑ ΣΤΟΝ ΓΕΡΑΠΕΤΡΙΤΗ
Μπροστά στο αδιέξοδο των παραδοσιακών διαύλων μέσω Ομάν, Πακιστάν, Κατάρ και Τουρκίας, η αμερικανική διπλωματία επιχειρεί να διευρύνει το δίκτυο των συνομιλητών που μπορούν να έχουν πρόσβαση στην Τεχεράνη
Η Ελλάδα φαίνεται να αποκτά έναν απροσδόκητα κρίσιμο ρόλο στην προσπάθεια επανεκκίνησης της διπλωματίας μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν, με επίκεντρο πλέον όχι μόνο το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης, αλλά πρωτίστως το Στενό του Hormuz και την αποκατάσταση της διεθνούς ναυσιπλοΐας.
Η Ουάσιγκτον μάλιστα αρνείται επισήμως ότι ο Marco Rubio ζήτησε από την ελληνική πλευρά να επικοινωνήσει με το Ιράν ή να μεταφέρει συγκεκριμένο αμερικανικό μήνυμα.
Ωστόσο, η ακολουθία των γεγονότων είναι δύσκολο να αγνοηθεί: στις 12 Αυγούστου ο Rubio συνομίλησε με τον Γιώργο Γεραπετρίτη, με το Ιράν και τη Μέση Ανατολή μεταξύ των θεμάτων της επικοινωνίας, και αμέσως την επόμενη ημέρα ο Έλληνας υπουργός Εξωτερικών επικοινώνησε με τον Abbas Araghchi.
Το Associated Press αναφέρει ότι Ευρωπαίος διπλωμάτης που είχε γνώση των επαφών εκτιμά πως η χρονική αυτή αλληλουχία δεν ήταν τυχαία.
Η εικόνα που σχηματίζεται είναι ότι, μπροστά στο αδιέξοδο των παραδοσιακών διαύλων μέσω Ομάν, Πακιστάν, Κατάρ και Τουρκίας, η αμερικανική διπλωματία επιχειρεί να διευρύνει το δίκτυο των συνομιλητών που μπορούν να έχουν πρόσβαση στην Τεχεράνη.
Η Ελλάδα και η Αυστρία μπήκαν έτσι σε ένα νέο σχήμα άτυπων ευρωπαϊκών επαφών: η Αυστρία λόγω Βιέννης, Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας και ιστορικού ρόλου στις πυρηνικές διαπραγματεύσεις• η Ελλάδα για έναν εντελώς διαφορετικό, αλλά εξίσου ισχυρό λόγο — τη ναυτιλία.
Γιατί η Ελλάδα...
Η Αθήνα δεν μπαίνει στο παιχνίδι επειδή αποτελεί μεγάλη στρατιωτική ναυτική δύναμη στον Περσικό Κόλπο.
Μπαίνει κυρίως επειδή είναι η μεγαλύτερη διεθνής ναυτιλιακή δύναμη και συνεπώς ένας από τους παίκτες που έχουν τα περισσότερα να χάσουν από ένα κλειστό ή ελεγχόμενο Ηormuz.
Ενδεχομένως οι ΗΠΑ να αναμένουν παρόμοια ελληνική στάση στην Ευρώπη όπως αυτή με τις ρωσικές κυρώσεις όπου ασκήθηκε veto γιατί θα υφίστατο ζημία ο ελληνικός κλάδος - ο οποίος έχει προνομιακές σχέσεις με την κυβέρνηση του Κυριάκου Μητσοτάκη...
Ο ελληνόκτητος στόλος αντιπροσωπεύει το 2026 περίπου 19,1% της παγκόσμιας μεταφορικής ικανότητας σε dwt, αριθμεί σχεδόν 5.800 πλοία και, ακόμη σημαντικότερο για την κρίση του Περσικού Κόλπου, οι Έλληνες πλοιοκτήτες ελέγχουν περίπου 26% της παγκόσμιας χωρητικότητας δεξαμενόπλοιων και 23% των LNG carriers.
Πρόκειται δηλαδή ακριβώς για τις κατηγορίες πλοίων που βρίσκονται στην καρδιά των ενεργειακών ροών που περνούν από το Hormuz.
Αυτό δίνει στην Αθήνα δύο ιδιότητες ταυτόχρονα.
Είναι στενός σύμμαχος της Ουάσιγκτον και μέλος του ΝΑΤΟ, αλλά παράλληλα εκπροσωπεί ένα τεράστιο εμπορικό και ναυτιλιακό συμφέρον που απαιτεί προβλέψιμη, ασφαλή και ελεύθερη διέλευση.
\
Για τον λόγο αυτό η Ελλάδα μπορεί να συνομιλεί με την Τεχεράνη όχι μόνο ως δυτική πρωτεύουσα, αλλά ως χώρα της οποίας τα πλοία, οι εταιρείες και οι ναυτικοί υφίστανται άμεσα τις συνέπειες του αποκλεισμού.
Ο ιρανικός έλεγχος και η «άδεια διέλευσης» - Το νέο συστημα...
Εδώ ακριβώς βρίσκεται και το δύσκολο σημείο για την Αθήνα.
Το Ιράν έχει δημιουργήσει στην πράξη ένα καθεστώς στο οποίο η διέλευση δεν αντιμετωπίζεται πλέον ως αυτοματοποιημένο δικαίωμα ενός εμπορικού πλοίου.
Έχει καταγραφεί ένα πολυεπίπεδο σύστημα ιρανικού ελέγχου, στο οποίο εξετάζονται ο ιδιοκτήτης και ο διαχειριστής του πλοίου, η σημαία, το φορτίο, η προέλευση και ο προορισμός, ακόμη και οι εθνικότητες των μελών του πληρώματος.
Ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται στο αν υπάρχει σύνδεση του πλοίου με τις Ηνωμένες Πολιτείες ή το Ισραήλ, καθώς η Τεχεράνη έχει δηλώσει ότι πλοία που συνδέονται με τις δύο χώρες μπορεί να αποκλείονται από τη διέλευση.
Όταν εγκρίνεται η διέλευση, οι ιρανικές αρχές μπορούν να δώσουν συγκεκριμένες συντεταγμένες και οδηγίες ασφαλείας.
Το Reuters έχει καταγράψει περιπτώσεις πλοίων στα οποία δόθηκε συγκεκριμένη διαδρομή, με εντολή να ακολουθηθεί αυστηρά και με συνεχή επιχειρησιακή συνεννόηση με τις ιρανικές αρχές.
Σε ορισμένα διμερή σχήματα, η διαδικασία ξεκινούσε ακόμη και με αίτημα κυβέρνησης προς τον Ιρανό υπουργό Εξωτερικών, το οποίο διαβιβαζόταν στη συνέχεια στο Ανώτατο Συμβούλιο Εθνικής Ασφαλείας και στις στρατιωτικές αρχές.
Άρα η ουσία του πρωτοκόλλου που περιγράφεται σε ιρανικές και περιφερειακές πηγές είναι σαφής: εμπορικός χαρακτήρας του πλοίου, έλεγχος των διασυνδέσεών του (να μην προέρχεται από εχθρική χώρα), συμμόρφωση με καθορισμένη διαδρομή, συντονισμός με τις αρμόδιες ιρανικές αρχές και αποφυγή κινήσεων που μπορούν να θεωρηθούν απειλητικές.
Η τελική διέλευση εξαρτάται από ιρανική έγκριση.
Η ίδια η νέα ιρανική αρχή για το Hormuz είχε ήδη απαιτήσει από τα πλοία να υποβάλλουν αιτήματα εκ των προτέρων και να συντονίζουν τόσο τη διαδρομή όσο και τον χρόνο διέλευσης.
Αυτό δεν είναι πλέον μια θεωρητική απειλή.
Τον Μάιο, το Reuters κατέγραψε ότι το ελληνικών συμφερόντων Agios Fanourios I πέρασε από διαδρομή που είχε ορίσει το Ιράν, σταμάτησε από δυνάμεις των Φρουρών της Επανάστασης κοντά στο Ορμούζ και χρειάστηκε νέα ιρανική έγκριση για να συνεχίσει.
Το μεγάλο παράδοξο για την Ελλάδα
Έτσι προκύπτει ένα εξαιρετικά δύσκολο ελληνικό δίλημμα.
Από τη μία πλευρά, η Αθήνα υποστηρίζει επίσημα την ελευθερία της ναυσιπλοΐας και τη θαλάσσια ασφάλεια. Αυτό ακριβώς υπογράμμισε ο Γιώργος Γεραπετρίτης στην τελευταία επικοινωνία με τον Abbas Araghchi.
Από την άλλη, η πραγματικότητα επί του πεδίου είναι ότι η ασφαλής διέλευση των ελληνόκτητων πλοίων μπορεί να απαιτεί συνεννόηση με εκείνον ακριβώς τον ιρανικό μηχανισμό ελέγχου που η Δύση δεν θέλει να νομιμοποιήσει - και η Ελλάδα έχει πάρει σαφή θέση οπότε είναι εκ των προτέρων αναναξιόπιστη...
Και εδώ βρίσκεται ίσως η ουσία του αμερικανικού ενδιαφέροντος για τον ελληνικό δίαυλο.
Η Ελλάδα διαθέτει κάτι που δεν διαθέτει εύκολα η Ουάσιγκτον: άμεσο και τεράστιο οικονομικό συμφέρον από την αποκατάσταση της ναυσιπλοΐας, αλλά ταυτόχρονα τη δυνατότητα πολιτικής επικοινωνίας και με τις δύο πλευρές.
Η Αθήνα ανάμεσα σε Ουάσιγκτον και Τεχεράνη
Η κατάσταση γίνεται ακόμη πιο περίπλοκη επειδή ένα πλοίο μπορεί θεωρητικά να ικανοποιεί τις απαιτήσεις της Τεχεράνης, αλλά την ίδια στιγμή η εταιρεία του να εκτίθεται σε αμερικανικές κυρώσεις.
Η Ουάσιγκτον έχει επιβάλει κυρώσεις στην ιρανική αρχή που επιχειρεί να ελέγξει τη διέλευση από το Hormuz, ενώ οι ασφαλιστικές αγορές έχουν επίσης προειδοποιήσει για προβλήματα κάλυψης σε περίπτωση καταβολής τελών προς τις ιρανικές αρχές.
Το Reuters χαρακτήρισε την κατάσταση για τις ναυτιλιακές εταιρείες ουσιαστικά ως ένα Catch-22: για να περάσουν με ασφάλεια μπορεί να πρέπει να συμμορφωθούν με ιρανικές απαιτήσεις, αλλά η συμμόρφωση αυτή μπορεί να δημιουργήσει κυρώσεις ή ασφαλιστικό κίνδυνο στη Δύση.
Ακριβώς γι' αυτό το πρόβλημα του Hormuz δεν είναι απλώς στρατιωτικό.
Είναι νομικό, ασφαλιστικό, εμπορικό και διπλωματικό.
Το Ιράν δεν υποχωρεί στο βασικό σημείο
Η Τεχεράνη διαπραγματεύεται εδώ και εβδομάδες με το Ομάν ένα νέο πλαίσιο διαχείρισης της ναυσιπλοΐας.
Στις 5 Αυγούστου το ιρανικό υπουργείο Εξωτερικών ανακοίνωσε ότι οι δύο χώρες είχαν ήδη συμφωνήσει στις γεωγραφικές παραμέτρους ενός προτεινόμενου ασφαλούς διαδρόμου και ότι εξετάζονταν τεχνικά, νομικά, περιβαλλοντικά και ζητήματα ασφάλειας.
Το Ιράν διευκρίνισε όμως ότι ακόμη και μια συμφωνία με το Ομάν δεν συνεπάγεται αυτομάτως ότι το Στενό του Hormuz είναι ανοικτό και ασφαλές, όσο συνεχίζονται οι αμερικανικές στρατιωτικές ενέργειες και ο αποκλεισμός.
Οι πληροφορίες για το υπό διαπραγμάτευση μοντέλο δείχνουν γιατί το ζήτημα είναι τόσο δύσκολο: η Τεχεράνη επιδιώκει αποφασιστικό ρόλο στον έλεγχο της εισερχόμενης κίνησης στον Περσικό Κόλπο, ενώ η αμερικανική πλευρά και οι διεθνείς ναυτιλιακοί οργανισμοί επιμένουν στην αρχή της ελεύθερης, μη διακριτικής διέλευσης.
Και εδώ υπάρχει μια θεμελιώδης σύγκρουση με τη θέση του Διεθνούς Ναυτιλιακού Οργανισμού.
Ο IMO έχει ξεκαθαρίσει ότι το δικαίωμα διέλευσης από διεθνή στενά δεν πρέπει να παρεμποδίζεται ή να αναστέλλεται, ότι όλα τα πλοία πρέπει να αντιμετωπίζονται χωρίς διακρίσεις και ότι το Hormuz διαθέτει ήδη από το 1968 διεθνώς αναγνωρισμένο σύστημα διαχωρισμού της κυκλοφορίας, το οποίο είχε συμφωνηθεί από Ιράν και Ομάν.
Αυτό ακριβώς είναι το σημείο στο οποίο η Αθήνα καλείται να ισορροπήσει: να συνομιλήσει με το Ιράν χωρίς να αποδεχθεί ότι το διεθνές δικαίωμα διέλευσης μετατρέπεται σε προνόμιο που παρέχει κατά περίπτωση η Τεχεράνη.
Οι παλαιότερες προειδοποιήσεις και το αυστηρό μήνυμα προς την Ελλάδα
Οι ιδιαίτερα σκληρές δηλώσεις του Abbas Araghchi για την αποτροπή της διέλευσης «εχθρικών σκαφών», τον ρόλο των ιρανικών στρατιωτικο-ασφαλιστικών αρχών και τον κίνδυνο επιχειρήσεων «false flag» έχουν εκθέσει τον Ελληνα ΥΠΕΞ Γιώργο Γεραπετρίτη.
Τότε το επίσημο ιρανικό ΥΠΕΞ ανέφερε ότι η Τεχεράνη είχε λάβει μέτρα για να εμποδίζει τη διέλευση εχθρικών πλοίων και να διαχειρίζεται την ασφαλή διέλευση των υπολοίπων σε συντονισμό με τις αρμόδιες στρατιωτικές και υπηρεσίες ασφαλείας.
Στη νεότερη επαφή, το μήνυμα συμπληρώθηκε με την πολιτική επίθεση κατά της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Σύμφωνα με την ιρανική πλευρά, ο υπουργός κατηγόρησε την ΕΕ για δύο μέτρα και δύο σταθμά στα ανθρώπινα δικαιώματα και υποστήριξε ότι δεν διαθέτει την «ηθική υπόσταση» να παραδίδει μαθήματα σε άλλες χώρες.
Η ελληνική πλευρά, από την πλευρά της, επέμεινε στη διπλωματία, στην ασφάλεια της ναυσιπλοΐας και εμφανίστηκε διατεθειμένη να προσφέρει τεχνική και εξειδικευμένη συνδρομή.
Η Ελλάδα ως αναγκαίος συνομιλητής, όχι ως ουδέτερος μεσολαβητής
Το συμπέρασμα είναι ότι η Ελλάδα δεν μετατρέπεται ξαφνικά σε νέο Ομάν ή νέο Κατάρ.
Δεν διαθέτει την ίδια σχέση εμπιστοσύνης με την Τεχεράνη και ταυτόχρονα είναι στενός στρατηγικός εταίρος των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ισραήλ.
Έχει όμως ένα συγκριτικό πλεονέκτημα που αυτή τη στιγμή αποκτά τεράστια σημασία: η Ελλάδα μπορεί να μιλήσει για το Hormuz όχι μόνο ως δυτική κυβέρνηση αλλά ως η πολιτική έδρα της ισχυρότερης εμπορικής ναυτιλίας του κόσμου.
Για την Ουάσιγκτον αυτό την καθιστά χρήσιμο δίαυλο - αν και ξέρει ότι η αξιοπιστία της είναι μειωμένη.
Για την Τεχεράνη την καθιστά συνομιλητή που έχει πραγματικό συμφέρον να βρεθεί λειτουργική λύση.
Και για την ίδια την Αθήνα δημιουργεί μια εξαιρετικά δύσκολη αποστολή: να συμβάλει στην επανεκκίνηση του διαλόγου χωρίς να μετατραπεί η ανάγκη προστασίας της ελληνικής ναυτιλίας σε σιωπηρή αποδοχή ενός μόνιμου ιρανικού καθεστώτος ελέγχου στο Hormuz.
Γιατί αυτό είναι πλέον το πραγματικό διακύβευμα: όχι απλώς αν θα ξανανοίξει το Στενό, αλλά υπό ποιους όρους θα ανοίξει, ποιος θα αποφασίζει ποιο πλοίο περνά και εάν το διεθνές δικαίωμα ελεύθερης διέλευσης θα εξακολουθήσει να είναι δικαίωμα ή θα μετατραπεί σε άδεια που χορηγείται κατά περίπτωση.
Σε αυτή τη σύγκρουση βρίσκεται σήμερα εγκλωβισμένη η ελληνική ναυτιλία — και γι' αυτό ακριβώς η ελληνική διπλωματία βρίσκεται ξαφνικά πολύ πιο κοντά στο κέντρο της αμερικανοϊρανικής διαπραγμάτευσης απ' όσο θα μπορούσε κάποιος να προβλέψει πριν από λίγους μήνες.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου