ΤΟ ΜΑΤΙ ΠΟΥ ΒΛΕΠΕΙ ΤΑ ΠΑΝΤΑ
Του Τοντ Χέιεν
Σε μια εποχή όπου κάθε λέξη, βήμα και βλέμμα μας μπορεί να αρχειοθετηθεί, να συνοψιστεί και να αναπαραχθεί από κομψούς μικρούς δίσκους καρφιτσωμένους στο στήθος μας, το αρχαίο αρχέτυπο του παντοδύναμου ματιού έχει βρει τη σύγχρονη ενσάρκωση του πυριτίου.
Αυτό που κάποτε ήταν ο παρανοϊκός ψίθυρος της συνωμοσίας έχει γίνει η εμπορική ευκολία της «καταγραφής ζωής» - ωστόσο κάτω από την υπόσχεση της τέλειας μνήμης κρύβεται η πλήρης διαγραφή της ιδιωτικής ζωής, μετατρέποντας κάθε στρίγγλα σε μια ακούσια ερμηνεύτρια στη σκηνή της παρακολούθησης.
(Αν δεν έχετε διαβάσει αρκετά από τη δουλειά μου για να μάθετε τι είναι η «στρίγγλα», διαβάστε αυτό: Πρόβατα και Στρίγγλα)
Κατά τη διάρκεια μιας πρόσφατης τρίωρης περιπλάνησης με την αδερφή μου -ένα από αυτά τα ευρείας εμβέλειας, που πυροδοτούν ιδέες talkathons που μοιραζόμαστε εδώ και χρόνια- η μικρή συσκευή εγγραφής που μόλις είχα αγοράσει, συνδεδεμένη στο τηλέφωνό μου, την ήπιε ήσυχα όλη.
Κάθε εφαπτομένη στον πολιτισμό, την πολιτική, την οικογένεια και την κατάσταση του κόσμου καταγράφηκε, συνοψίστηκε και αργότερα χρησίμευσε ως μια τακτοποιημένη παρουσίαση «στιγμιότυπων». Πρότεινε αυτόματα καταχωρήσεις ημερολογίου, τράβηξε προηγούμενες συνομιλίες κατά παραγγελία και γενικά έγινε απαραίτητο.
Για μια στιγμή, ένιωσα τη βιασύνη: Αυτό είναι το μέλλον. Όχι άλλες ξεχασμένες λεπτομέρειες, όχι άλλος αγώνας για σημειώσεις. Σκέτη μαγεία.
Θα αποκαλύψω αμέσως ότι έχω αγοράσει αρκετές από αυτές τις περίεργες συσκευές κυρίως από περιέργεια, αλλά και από μια προσπάθεια να καταγράψω διάφορες «στιγμές διασκέδασης» της ζωής μου (όπως μια πρόσφατη περιπέτεια με σκύλους σε μια τοπική λίμνη και το τριήμερο ταξίδι μας στη Νέα Υόρκη για να δούμε τη Λίμνη των Κύκνων).
Δεν θα υπεισέλθω στην προσωπική μου εμπειρία (με τις προθέσεις που μόλις αναφέρθηκαν) από φόβο ότι θα σας κάνει να βαρεθείτε. Ρωτήστε στα σχόλια αν θέλετε να μάθετε.
Εδώ θα κάνω τα γενικά μου σχόλια σχετικά με τον αντίκτυπο που πιστεύω ότι θα έχουν τέτοιες συσκευές στον ανθρώπινο πολιτισμό μας.
Αυτό που μεταμφιέζεται ως προσωπική ενδυνάμωση είναι μια βαθιά αρχετυπική στροφή προς την πλήρη επιτήρηση, διαβρώνοντας την ιδιωτικότητα, την αυθεντικότητα και την ανθρώπινη ελευθερία – κανονικοποιώντας την πρόθυμη υποταγή του προβάτου, ενώ οι οξυδερκείς πρέπει να παραμείνουν σε εγρήγορση.
Γου-χου, τι άλλο είναι καινούργιο;
Κατά τη διάρκεια της συνομιλίας μου με την αδερφή μου, η οξυδέρκεια μέσα μου αναδεύτηκε σχεδόν αμέσως. Αυτό το αρχαίο αρχέτυπο του Παντοδύναμου Ματιού –που κάποτε προοριζόταν για θεούς, τυράννους ή παρανοϊκές φαντασιώσεις– είχε γλιστρήσει στο δωμάτιο φορώντας το φιλικό πρόσωπο της ευκολίας.
Αυτό που έμοιαζε με αθώο σύντροφο ήταν, στην πραγματικότητα, ένας σιωπηλός καταγραφέας που μετέτρεπε την ιδιωτική ανταλλαγή σε μόνιμα δεδομένα. Και το είχα προσκαλέσει.
Έτσι ξεπηδά η παγίδα. Όχι με μπότες και κάμερες σε κάθε γωνιά (αν και υπάρχουν και αυτές), αλλά με κομψές μικρές συσκευές που διατίθενται στο εμπόριο ως προεκτάσεις του εαυτού μας. Φορητές καρφίτσες τεχνητής νοημοσύνης, έξυπνα γυαλιά, δίσκοι λαιμού—υπόσχονται τέλεια μνήμη, ενώ χτίζουν αθόρυβα το πιο οικείο προφίλ που μπορεί να φανταστεί κανείς: πού πηγαίνουμε, τι λέμε, σε ποιον το λέμε και πώς νιώθουμε για όλα αυτά.
Οι κάμερες του δρόμου και οι αισθητήρες smartphone καλύπτουν ήδη τη δημόσια πλατεία. Αυτά τα wearables σέρνουν την επιτήρηση σε εσωτερικούς χώρους, στις συζητήσεις μας, στα σπίτια μας, στις αφύλακτες στιγμές μας με αγαπημένα πρόσωπα. Το panopticon γίνεται φορητό.
Έχουμε ξαναδεί αυτό το μοτίβο. Θυμάστε όταν το «απλώς ένα τηλέφωνο» έγινε ιχνηλάτης τσέπης; Ή πώς οι εφαρμογές ανίχνευσης επαφών κατά τη διάρκεια της απάτης μετατράπηκαν από «προσωρινά εργαλεία έκτακτης ανάγκης» σε μόνιμα εξαρτήματα στην κατάσταση βιοασφάλειας;
Το ίδιο ταχυδακτυλουργικό είναι και εδώ. Οι εταιρείες τεχνολογίας κρέμονται από το καρότο - Μην ξεχνάτε ποτέ ένα όνομα! Ξαναζήστε κάθε πολύτιμη στιγμή!
Αφήστε την τεχνητή νοημοσύνη να οργανώσει το χάος σας!—και τα πρόβατα συρρέουν σε αυτό, φωνάζοντας για το πόσο «ενδυναμωτικά» είναι όλα. Τα πρόβατα, ναι, και τουλάχιστον μια προβατοειδής μυγαλή. Εγώ.
Εν τω μεταξύ, οι άλλες μύγες (εσείς) νιώθετε το νερό να ζεσταίνεται. Γνωρίζετε περισσότερο από εμένα ότι κάθε καταγεγραμμένη συνομιλία είναι τροφή για εκπαίδευση μοντέλων, στοχευμένες διαφημίσεις, προβλέψεις συμπεριφοράς ή χειρότερα - κλητεύσεις, αμυχές ή αυταρχική υπερβολή.
Τα Deepfakes ήδη διαβρώνουν την εμπιστοσύνη στα αποδεικτικά βίντεο. Προσθέστε την πάντα ενεργή προσωπική ηχογράφηση και τα άλλοθι γίνονται ανούσια, οι ιδιωτικές αλήθειες γίνονται αμφισβητήσιμες και η αυθεντική ανθρώπινη σύνδεση μαραίνεται κάτω από το βλέμμα της μηχανής.
Η αδερφή μου και εγώ γελάσαμε με αυτό στην αρχή. Τότε η ανησυχία εγκαταστάθηκε. Τι γίνεται αν μια από αυτές τις «χρήσιμες» περιλήψεις κοινοποιηθεί χωρίς συγκατάθεση; Τι γίνεται αν τα δεδομένα διαμορφώνουν τον τρόπο με τον οποίο μας αντιλαμβάνονται οι άλλοι (ή οι αλγόριθμοι);
Το αρχέτυπο του ματιού που βλέπει τα πάντα δεν παρακολουθεί απλώς - καταναλώνει. Ισοπεδώνει το πλούσιο, αντιφατικό χάος της ανθρώπινης ζωής σε καθαρά, εμπορεύσιμα σημεία δεδομένων.
Από τη σκοπιά του Γιουνγκ, αυτό δεν είναι απλό πρόβλημα gadget. Είναι η εξωτερίκευση της σκιάς του Εαυτού – ο παρατηρητής μέσα που προβάλλεται στο πυρίτιο. Το απόρρητο δεν είναι απλώς ένα νόμιμο δικαίωμα.
Είναι ο ιερός χώρος όπου αναπνέει η ψυχή, όπου η σκιά ενσωματώνεται, όπου η anima και η animus χορεύουν αόρατα. Αφαιρέστε το, και γινόμαστε ερμηνευτές, επιμελούμενοι συνεχώς τα λόγια μας για ένα αόρατο κοινό. Τα πρόβατα μπορεί να μην το προσέξουν - έχουν συνηθίσει την κατσαρόλα που βράζει αργά. Αλλά η στρίγγλα νιώθει τη συστολή της ψυχής.
Αυτό είναι το τελευταίο κεφάλαιο στον μακρύ πόλεμο κατά της αυτονομίας που διεξάγεται κυρίως από τους υποστηρικτές του μετανθρωπισμού και της τεχνοκουλτούρας. Ψηφιακά διαβατήρια, συστήματα κοινωνικής πίστωσης, εντολές εμβολίων - το καθένα υποσχέθηκε ασφάλεια ή ευκολία ενώ σφίγγει τη θηλιά.
Τα wearables AI ολοκληρώνουν τον κύκλο: δεν παρακολουθούν απλώς το σώμα ή τη δημόσια πλατεία. Καταπίνουν το ίδιο το μυαλό, μετατρέποντας τον εσωτερικό διάλογο σε δεδομένα εκπαίδευσης για την επόμενη γενιά ελέγχου.
Δεν απέχουμε πολύ από το λογικό τελικό σημείο - κομψά γυαλιά με πάντα ανοιχτές κάμερες, ή χειρότερα, νευρικά εμφυτεύματα που καταγράφουν τις σκέψεις πριν γίνουν λέξεις. Οι έμποροι θα το ονομάσουν «απρόσκοπτη αύξηση». Η στρίγγλα το αποκαλεί το τέλος οτιδήποτε μοιάζει με ιδιωτική ζωή. Αλλά ορίστε.
Γου-χου πάλι, τι πλάκα!
Προφανώς, γνωρίζουμε για όλη αυτή την τεχνολογική χαρά εδώ και αρκετό καιρό: μυθιστορήματα επιστημονικής φαντασίας, ταινίες επιστημονικής φαντασίας της δεκαετίας του '50, κόμικς με υπερήρωες, Star Trek, Outer Limits και τηλεοπτικές σειρές Battlestar Galactica, μεταξύ πολλών άλλων δελεασμών των μέσων ενημέρωσης.
Όλα τα techno gadget που παρουσιάζονται σε αυτούς τους πόρους έχουν αποτυπωθεί στον αδύναμο εγκέφαλό μας (όχι σε εσάς, φυσικά!), αναζητώντας πάντα το επόμενο συναρπαστικό και διασκεδαστικό πράγμα για να ασχοληθούμε.
Γιατί πρέπει να επιστρέψουμε στο παρελθόν χωρίς τεχνολογία στην προσπάθειά μας να επιβιώσουμε; Γιατί δεν μπορούμε να κάνουμε αυτή τη διασκεδαστική βόλτα σε ένα πιο βολικό, πιο χαρούμενο, πιο συναρπαστικό μέλλον με ενδιαφέροντα «πράγματα» για να ασχοληθούμε;
Κυρίως επειδή πιθανότατα υπάρχει μια κακή πρόθεση πίσω από όλα αυτά. Δεν μπορούμε ποτέ να ξεχάσουμε την ατζέντα και ένα από τα κύρια εργαλεία χειραγώγησης στην οποία ευδοκιμεί η ατζέντα είναι οι ιδιωτικές πληροφορίες.
Λοιπόν, τι κάνουμε; Σταματάμε να συμμετέχουμε σε αυτόν τον νέο κόσμο επιστημονικής φαντασίας που έγινε πραγματικότητα; Μήπως απλώς βγάζουμε την κόλαση από το πλέγμα και ζούμε σε κάποια καθυστερημένη χώρα του τέταρτου κόσμου πίνοντας γάλα από καρύδα; Αυτός είναι ένας τρόπος για να το κάνετε. Ένα άλλο είναι απλώς να αποκτήσετε μεγαλύτερη επίγνωση και συνείδηση.
Η ίδια η επίγνωση είναι αντίσταση. Στρέψτε το Μάτι που βλέπει τα πάντα προς τα μέσα. Χρησιμοποιήστε αυτά τα εργαλεία με φειδώ, συνειδητά και ποτέ χωρίς να θυμάστε πόσο πραγματικά κοστίζουν. Μιλήστε με την αγέλη σας. Καταγράψτε την ανησυχία. Κρατήστε τις συνομιλίες που έχουν σημασία εκτός σύνδεσης όταν μπορείτε.
Το νερό ζεσταίνεται, αγαπητή μου στρίγγλα. Αλλά έχουμε ακόμα πόδια για να πηδήξουμε - και φωνές για να προειδοποιήσουμε τους άλλους πριν κλείσουν οριστικά οι σφιγκτήρες του καπακιού.
Ο Todd Hayen PhD είναι εγγεγραμμένος ψυχοθεραπευτής που ασκεί το επάγγελμα στο Τορόντο του Οντάριο του Καναδά. Είναι κάτοχος διδακτορικού διπλώματος στην ψυχοθεραπεία σε βάθος και μεταπτυχιακού τίτλου στις Σπουδές Συνείδησης. Ειδικεύεται στη γιουνγκιανή, αρχετυπική, ψυχολογία. Ο Todd γράφει επίσης για το δικό του substack, το οποίο μπορείτε να διαβάσετε εδώ
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου