ΑΠΟ ΤΑ ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΠΑΡΚΑ ΣΤΗ ΔΙΕΚΔΙΚΗΣΗ ΘΑΛΑΣΣΙΑΣ ΔΙΚΑΙΟΔΟΣΙΑΣ
Του Δρα Δημ. ΣταθακόπουλουΗ τουρκική στρατηγική και η ελληνική απάντηση στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η τουρκική ανακήρυξη νέων θαλάσσιων πάρκων σε Αιγαίο και Ανατολική Μεσόγειο , ως σχεδόν ταυτόχρονη αντίδραση της Άγκυρας στο ελληνικό Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας, δεν αποτελούν δύο άσχετα μεταξύ τους γεγονότα.
Εντάσσονται σε μια μακρά τουρκική στρατηγική που επιδιώκει να μετατρέψει τη θεωρητική αμφισβήτηση ελληνικών δικαιωμάτων σε συνεχή κρατική πρακτική και διοικητική παρουσία στη θάλασσα.
Αυτό δεν σημαίνει ότι η Τουρκία αποκτά ελληνική υφαλοκρηπίδα ή Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη επειδή εκδίδει έναν χάρτη ή δημιουργεί ένα θαλάσσιο πάρκο. Σημαίνει όμως ότι επιχειρεί να καταστήσει τη δική της αντίληψη για τον θαλάσσιο χώρο διαρκώς παρούσα.
Η σημερινή αντιπαράθεση δεν ξεκίνησε με τα θαλάσσια πάρκα. Οι ρίζες της σύγχρονης ελληνοτουρκικής διαφοράς για την υφαλοκρηπίδα του Αιγαίου βρίσκονται στις τουρκικές ενέργειες του 1973. Ακολούθησε η κρίση του 1976 και η προσφυγή της Ελλάδας στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης.
Το σημαντικό είναι ότι το Δικαστήριο δεν έκρινε την τουρκική θέση επί της υφαλοκρηπίδας ως ορθή, ενώ η υπόθεση δεν κατέληξε σε οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας Ελλάδας–Τουρκίας.
Έκτοτε, η τουρκική πολιτική εκδηλώνεται με διαφορετικά μέσα: σεισμικές έρευνες, ερευνητικά πλοία, Navtex, χάρτες, θαλάσσιο χωροταξικό σχεδιασμό, συμφωνίες με τρίτα κράτη, περιβαλλοντικές ζώνες και ενεργειακό σχεδιασμό.
Δεν έχουμε μία μεμονωμένη πράξη. Έχουμε συσσώρευση διαφορετικών ενεργειών που υπηρετούν μία σταθερή γεωπολιτική αντίληψη.
Από τη διεκδίκηση στην πρακτική διοικητικής αρμοδιότητας
Άλλο είναι ένα κράτος να δηλώνει ότι μια θαλάσσια περιοχή ανήκει στη δική του υφαλοκρηπίδα και άλλο να εκδίδει πράξεις που αφορούν στην πράξη τη χρήση της.
Χωροταξικά σχέδια, περιβαλλοντικές ρυθμίσεις, άδειες ερευνών, ενεργειακές ζώνες και θαλάσσια πάρκα συνιστούν μορφές διοικητικής οργάνωσης του θαλάσσιου χώρου.
Η Τουρκία έχει αναπτύξει τη δική της αντίληψη για τον θαλάσσιο χωροταξικό σχεδιασμό. Η Ελλάδα, από την πλευρά της, προχωρά στον δικό της σχεδιασμό, με βάση το ευρωπαϊκό και διεθνές δίκαιο.
Η θάλασσα δεν είναι πλέον μόνο χώρος κυριαρχίας και εκμετάλλευσης φυσικών πόρων. Είναι και χώρος διοικητικής οργάνωσης, ενεργειακής ανάπτυξης και δημιουργίας κρίσιμων υποδομών.
Τι σημαίνουν τα τουρκικά θαλάσσια πάρκα;
Πρέπει να είμαστε απολύτως σαφείς:
Ένα θαλάσσιο πάρκο δεν δημιουργεί υφαλοκρηπίδα.
εν δημιουργεί ΑΟΖ, δεν αλλάζει τα θαλάσσια σύνορα και δεν μπορεί μία εσωτερική διοικητική πράξη ενός κράτους να δημιουργήσει από μόνη της κυριαρχικά δικαιώματα εκεί όπου αυτά δεν υπάρχουν.
Η σημασία των τουρκικών θαλάσσιων πάρκων είναι κυρίως πολιτική και στρατηγική.
Η Άγκυρα χρησιμοποιεί την προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος για να αποτυπώσει τη δική της αντίληψη για τον θαλάσσιο χώρο.
Η Αθήνα ορθώς αντέδρασε, καθιστώντας σαφές ότι οι μονομερείς τουρκικές ενέργειες δεν μπορούν να δημιουργήσουν έννομα τετελεσμένα εις βάρος ελληνικών δικαιωμάτων.
Το διεθνές δίκαιο αναγνωρίζει, υπό αυστηρές προϋποθέσεις, ότι η συμπεριφορά ενός κράτους μπορεί να αποκτήσει νομική σημασία. Η σιωπή ή η απουσία αντίδρασης μπορεί σε ορισμένες περιπτώσεις να αξιολογηθεί ως αποδοχή μιας συγκεκριμένης κατάστασης.
Δεν σημαίνει ότι μία μη διαμαρτυρία αρκεί για να χαθεί μία υφαλοκρηπίδα. Όμως η συνεχής και σαφής αντίδραση έχει σημασία.
Η Ελλάδα έχει ένα σημαντικό πλεονέκτημα: διαχρονικά καταγράφει την αντίθεσή της στις τουρκικές μονομερείς ενέργειες.
Η πολιτική αυτή πρέπει να συνεχιστεί.
Από τους χάρτες στα πλοία
Η κρίση του «Oruç Reis» το 2020 αποτέλεσε ποιοτικό άλμα.
Μέχρι τότε μπορούσαμε να μιλάμε κυρίως για χάρτες, δηλώσεις, άδειες και διπλωματικές διακοινώσεις. Το 2020 είδαμε ερευνητικό πλοίο, σεισμικές έρευνες, αναγγελίες προς τη ναυτιλία και στρατιωτική παρουσία.
Η τουρκική διεκδίκηση μετακινήθηκε από το χαρτί στην επιχειρησιακή εφαρμογή.
Το ίδιο εντάσσεται στη λογική του Τουρκολιβυκού Μνημονίου του 2019, με το οποίο η Άγκυρα επιχείρησε να δημιουργήσει μέσω τρίτου κράτους διεθνές νομικοπολιτικό έρεισμα για τη δική της αντίληψη περί θαλάσσιων ζωνών.
Το νέο πεδίο: η οργάνωση της θάλασσας
Εδώ βρίσκεται η πραγματική αλλαγή.
Η Τουρκία δεν περιορίζεται πλέον στο να λέει «η περιοχή είναι δική μας». Προχωρά σε σχεδιασμό της θάλασσας για ενέργεια, αλιεία, τουρισμό, προστασία περιβάλλοντος, ναυσιπλοΐα και υποδομές.
Γι’ αυτό έχει σημασία και η τουρκική αντίδραση στο ελληνικό Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας.
Η Άγκυρα πλέον αντιδρά όχι μόνο σε ελληνικές έρευνες ή ενεργειακές δραστηριότητες, αλλά στην οργάνωση της μελλοντικής χρήσης του θαλάσσιου χώρου.
Η ενέργεια αλλάζει την εξίσωση.
Η Ανατολική Μεσόγειος δεν είναι πλέον μόνο περιοχή ενδιαφέροντος για τους υδρογονάνθρακες.
Στο επίκεντρο βρίσκονται ηλεκτρικές διασυνδέσεις, υποθαλάσσια καλώδια, υπεράκτια αιολικά πάρκα και τηλεπικοινωνιακές υποδομές.
Η ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας–Κύπρου και, σε επόμενο στάδιο, με το Ισραήλ, είναι χαρακτηριστικό παράδειγμα.
Ένα τέτοιο έργο δεν είναι απλώς ενεργειακό.
Αποτελεί κρίσιμη ευρωπαϊκή υποδομή.
Παράλληλα, η Ελλάδα μπορεί να αποτελέσει σημαντικό ευρωπαϊκό κόμβο στη σύνδεση Ινδίας, Περσικού Κόλπου, Μέσης Ανατολής και Ευρώπης.
Έτσι δημιουργείται δυνητικά ένας νέος άξονας:
Ινδία – Περσικός Κόλπος – Μέση Ανατολή – Ισραήλ – Κύπρος – Ελλάδα – Ευρώπη.
Η δημιουργία εναλλακτικών διαδρομών περιορίζει αντικειμενικά τον παραδοσιακό ρόλο της Τουρκίας ως βασικού διαδρόμου μεταξύ Ανατολής και Ευρώπης.
Η πραγματική κόκκινη γραμμή:
Ένα τουρκικό θαλάσσιο πάρκο είναι μία μονομερής διοικητική πράξη.
Ένα ερευνητικό πλοίο είναι επιχειρησιακή παρουσία.
Η παρεμπόδιση ελληνικού ή ευρωπαϊκού έργου είναι κάτι εντελώς διαφορετικό.
Εάν ένα πλοίο που πραγματοποιεί έρευνες για υποθαλάσσιο καλώδιο βρεθεί σε περιοχή που η Τουρκία θεωρεί ότι υπάγεται στη δική της δικαιοδοσία και η Άγκυρα επιχειρήσει να σταματήσει τη δραστηριότητα, τότε θα έχουμε περάσει από την αμφισβήτηση στην έμπρακτη προσπάθεια επιβολής δικαιοδοσίας.
Εκεί αλλάζει πραγματικά η κατηγορία της κρίσης.
Τι πρέπει να κάνει η Ελλάδα
Η ελληνική απάντηση πρέπει να είναι ψύχραιμη αλλά απολύτως συνεπής:
Άμεση διπλωματική αντίδραση, ρητή μη αναγνώριση τουρκικής δικαιοδοσίας όπου δεν υπάρχει, πλήρης επιφύλαξη των ελληνικών δικαιωμάτων, συστηματική καταγραφή των ελληνικών θέσεων διεθνώς, συνέχιση του ελληνικού ενεργειακού και χωροταξικού σχεδιασμού, ενίσχυση της ευρωπαϊκής διάστασης των κρίσιμων υποδομών.
Ταυτόχρονα, η Ελλάδα δεν πρέπει να εμφανιστεί ως αντίπαλος της περιβαλλοντικής προστασίας.
Η σωστή θέση είναι:
Ναι στην προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος και στη διεθνή συνεργασία. Όχι στη μονομερή δημιουργία δικαιοδοσίας μέσω περιβαλλοντικών μέτρων.
Συμπέρασμα:
Η Τουρκία δεν έχει αποκτήσει νομικά ελληνική υφαλοκρηπίδα ή ΑΟΖ επειδή εξέδωσε θαλάσσια πάρκα, χάρτες ή χωροταξικά σχέδια.
Το πραγματικό ζήτημα είναι η σταδιακή μετάβαση:
διεκδίκηση → διοικητική πρακτική → επιχειρησιακή παρουσία → διεθνοποίηση → προσπάθεια επηρεασμού των υποδομών.
Τα θαλάσσια πάρκα είναι σύμπτωμα και όχι η ουσία.
Η ουσία είναι η προσπάθεια δημιουργίας μιας σταθερής τουρκικής αντίληψης περί θαλάσσιας δικαιοδοσίας.
Η Ελλάδα έχει μέχρι σήμερα ένα σημαντικό πλεονέκτημα: δεν έχει αφήσει τις τουρκικές μονομερείς ενέργειες να μετατραπούν σε σιωπηρή ελληνική αποδοχή.
Το επόμενο μεγάλο τεστ θα έρθει όταν ένα ελληνικό, κυπριακό, ισραηλινό ή ευρωπαϊκό έργο —και κυρίως ένα υποθαλάσσιο καλώδιο ή άλλη κρίσιμη ενεργειακή υποδομή— χρειαστεί να περάσει από θαλάσσια περιοχή που η Τουρκία θα χαρακτηρίζει «δική της».
Τότε θα φανεί εάν η τουρκική στρατηγική είναι χάρτες και δηλώσεις ή εάν επιχειρεί να μετατραπεί σε πρακτική δυνατότητα παρεμπόδισης της νέας ενεργειακής και γεωοικονομικής αρχιτεκτονικής της Ανατολικής Μεσογείου.
Και τότε το ζήτημα δεν θα είναι πλέον μόνο ελληνοτουρκικό. Θα αφορά την Ελλάδα, την Κύπρο, το Ισραήλ, την Ευρωπαϊκή Ένωση και τις Ηνωμένες Πολιτείες — και, τελικά, το ποιος θα έχει λόγο στη νέα σύνδεση Ινδίας, Μέσης Ανατολής και Ευρώπης.
Αυτό είναι το πραγματικό γεωπολιτικό παιχνίδι που εξελίσσεται σήμερα στην Ανατολική Μεσόγειο.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου